تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 328

واقعیّات خارجیه از نظر مشایخ صوفیه و نقد دیدگاه آنان

صوفیه معتقدند : عالم و کثرات امکانی بهره ای از وجود ندارند و وجود حقیقی یکی است و آن حق تعالی است و تمام اشیاء ممکنه در مقابل او عدم محض ، توهم ، خیال ، سراب ، مجاز ، اعتبار می باشند .

1 _ ابن عربی می نویسد :

« فاعلم إنّک خیال وجمیع ما تدرک مما تقول فیه لیس أنا خیال ، فالوجود کلّه خیال فی خیال ، والوجود الحقّ إنّما هو اللّه خاصّه من حیث ذاته وعینه » .(1)

2 _ و می گوید :

« ما فی الوجود إلاّ اللّه والأعیان الامکانیه علی أصلها من العدم » .(2)

3 _ جامی می گوید :

« من نظر علی البحر وعرف انّها أمواجها ، والأمواج لا تحققّ لها بأنفسها قائل بانّها أعدام ظهرت بالوجود فلیس عنده إلاّ الحقّ تعالی وما سواه عدم یتخیّل انّه موجود متحقق » .(3)

4 _ سید حیدر آملی می گوید :

« فحینئذ لا یکون فی الوجود حقیقه إلاّ هو تعالی واسمائه وصفاته وکمالاته وخصوصیاته ولا یکون المظاهر والخلق والعالم إلاّ أمر اعتباریا و وجودا مجازیا فی محل الفناء وصدد الهلاک » .(4)

1- فصوص الحکم : 104 .
2- فتوحات : 1 ، 702 _ فصوص الحکم : 90 .
3- نقد النصوص : 67 .
4- نقد النقود : 668 .