تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 329

5 _ ابن ترکه می گوید :

« امّا الواحد الحقیقی المطلق الشامل للکثیر الذی سواه نفی محض وعدم صرف » .(1)

6 _ قیصری می گوید :

« الحقّ هو المشهود والخلق موهوم » .(2)

7 _ عفیفی می نویسد :

« ولهذا لم یتردّد ( أی : ابن عربی ) فی القول بأنّ حیاتنا کلّها حلم من الأحلام ، وانّ کلّ ما نراه من صور الوجود الخارجی خیال فی خیال ، وانّ النور الحقیقی أو الوجود الحقیقی هو اللّه » .(3)

8 _ استاد حسن زاده آملی می نویسد :

« حق وجود صرف است و خلق ، عدم صرف و بین وجود و عدم مناسبتی نیست » .(4)

9 _ استاد جوادی آملی می گوید :

« بنا بر وحدت شخصی وجود و عینیت آن با وجوب ، ماهیات قابلیت وجود را نداشته و ممتنع الوجود خواهند بود » .(5)

10 _ آقا محمّدرضا قمشه ای از صوفیه نقل می کند :

( والوجود واحد شخصی هو الواجب بالذات ، والوجودات الامکانیه لمعات نوره واشراقات ظهوره ، بل « هی کسراب بقیعه یحسبه الظمآن ماء حتی اذا جاءه لم یجده شیئاً » ) .(6)

1- تمهید القواعد : 266 .
2- شرح فصوص قیصری : 715 .
3- فصوص الحکم [ التعلیقه ] : 105 .
4- ممدّ الهم : 260 .
5- تحریر تمهید القواعد : 2 ، 350 .
6- مجموعه آثار حکیم صهبا : 39 .