تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 331

نکتۀ قابل توجه در مقام این است که در مبادی مبحث اصالت وجود که مبنای نظریه وحدت وجوداست اوّلین مقدمه اش این بود که عالم دارای واقعیت است و خیال و وهم نیست زیرا تا از مرحله انکار واقعیت یا تردید در آن ، نگذریم نزاعی بر سر اینکه چه چیزی اصیل است پدید نمی آید .(1)

ولی پس از پذیرفتن اینکه عالم دارای واقعیت است و بعد از اثبات اصالت وجود هنگامی که نوبت به بیان نظریه وحدت شخصی وجود می رسد از آن مقدمه اساسی فراموش می کنند و عالم را خیال و عدم محض می شمارند در حالی که این نگرش ، موجب می شود اساس بحثِ اصالت وجود منهدم گردد زیرا اگر عالم دارای واقعیت نباشد و خیال و وهم شمرده شود دیگر موضوعی برای تأصّل وجود در ممکنات باقی نمی ماند و نظریه اصالت وجود منتفی می شود سپس ادّعای وحدت شخص وجود بی اساس و بدون مبنا می گردد .

این اشکال را می توان به این تعبیر گفت « یلزم من وجوده عدمه » یعنی با پذیرش نظریه وحدت شخصی وجود _ که عالم را وهم و عدم محض تلقّی می کند _ لازم می آید انتفاء و انهدام نظریه وحدت شخصی وجود زیرا که اساس و مبنای آن _ اصالت وجود _ منتفی می شود .

حال اگر کثرات و ماهیات امکانی امور عدمیه شمرده شوند ثمرات فاسدی پدیدار می شود که مخالف عقل بدیهی و کتاب و سنّت و وجدان جمیع عقلاء خواهد بود ، زیرا اگر وجود منحصر در حق تعالی باشد و ممکنات معدوم فرض شوند و مکلّفین و مأمورین حقیقتا موجود نباشند آیا شرع و شریعت برای عدمیات نازل شده ؟ ! و آیا ثواب و عقاب برای معدوم صرف خواهد بود ؟

ارسال رسل و انزال کتب برای چه کسی است ؟ غیر حق تعالی وجودی نیست تا این امور برای او مفید فایده باشد پس دین و شریعت بی معنا و باطل می گردد .