تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 340

که مفهومش الموجود الواجب است مصداق نداشته باشد ، چون تفسیر واجب به چیزی که وجود برای او ضروری ازلی است تصور است نه تصدیق و مفرداست نه قضیه ، زیرا به منزله معنا کردن واجب است نه اخبار از وجود آن در خارج .

بنابراین ممکن است که مفهوم واجب یا مفهوم ضرورت أزلی یا مفهوم الموجود المطلق بما أنّه موجود مطلق ، به حمل اوّلی واجب یا ضروری یا موجود مطلق باشند ، ولی به حمل شایع مصداق نداشته باشند .

آری ، اگر این مفهوم مصداق پیدا کند ، آن مصداق به هیچ نحو قابل زوال نیست ، نه به نحو اجتماع و نه به سبک انقلاب و نه به نحوی که ماهیّت قابل زوال است ، امّا تمام اشکال در این است که از کجا مصداقِ مفهومِ الموجود المطلق _ که عنوان اطلاق ، حکایت آن است نه قید آن _ تحققّ دارد .

به عبارت دیگر انکار مصداق برای موجود مطلق که لا بشرط مقسمی است ، نه مستلزم جمع دو نقض است و نه موجب انقلاب ذات و نه مستلزم اصالت ماهیت و عارف که مدّعی مصداق آن است باید به اثبات آن مصداق بپردازد . ورود این اشکال که مبتنی بر مغایرت مفهوم و مصداق و تفاوت حمل اوّلی و حمل شایع صناعی است ، بر تقریری که از برهان مذکور در کتاب تمهید القواعد شده است واضح است ، زیرا در کتاب تمهید ، برهان مزبور مبتنی بر اشتراک معنوی مفهوم وجود است که قبل از اقامه برهان بر وحدت حقیقت وجود ذکر شده است و وحدت مفهوم وجود بحثی است که در کتاب های فلسفی طرح شده است ، نظیر آنچه در منظومه آمده است :

یعطی اشتراکه صلوح المقسم

کذلک اتحاد معنی العدم

به هر حال تقریر برهان بر وحدت وجود از طریق وحدت مفهوم آن به طور روشن ، خلط میان مفهوم و مصداق و بی توجهی به امتیاز بین حمل اوّلی و حمل شایع را نشان می دهد .

امّا در « رساله نقد النقود » از طریق وحدت و اشتراک مفهومی وجود برهان اقامه نشده است ، بلکه از طریق وحدت حقیقت وجود استدلال شده است ، با این بیان : حقیقت وجود نقیض عدم است و عدم واحد است و نقیض واحد واحد است ، پس حقیقت وجود باید واحد باشد .