تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 342

سپس چنین می نویسند :

« برهان فلسفی قادر به اثبات مدّعای عرفان نظری نیست ... توضیح : ارائه برهان از طریق امکان فقری به وسیله تقسیم وجود به رابط و مستقل ، غنی و فقیر حاصل می شود ، یعنی بعد از این تقسیم است که می گوئیم ، وجود موجود فقیر به وجود موجود غنی متکی است نتیجه این گفتار آن است که وجود واجب بشرط لا از وجود ممکن بلکه موجد آن است . در حالی که عرفان تحمّل پذیرش این تقسیم را نداشته و نسبت وجود را به ممکنات نسبتی حقیقی نمی داند .

در عرفان نظری بحث از این است که موجود مطلق از آن جهت که موجود مطلق است واجب است و نتیجه این ادّعا آن است که غیر از واجب در عالم چیزی موجود نیست ، زیرا غیر از واجب ممکن است و ممکن سهمی از وجود ندارد ، چون اگر موجودی ممکن باشد ، قهرا عنوان جامع موجود به واجب و ممکن تقسیم خواهد شد و این خلاف فرض است » .(1)

و نیز می گوید :

« تاکنون هفت برهان در اثبات وجوب وجود مطلق ذکر شد و ضمن نقد براهین مذکور نه تنها وجوب وجود مطلق بلکه اصل وجود آن مورد اشکال واقع شد . با شک در اصل وجود مطلق شک در اصل موضوع علم عرفان نظری پیش می آید و چون علمی ما فوق علم عرفان نظری نیست تا عهده دار اثبات موضوع این علم بشود ، نمی توان با مفروض گرفتن وجودِ موضوع آن به عنوان مبدأ تصدیقی به بحث درباره مسائل آن پرداخت » .(2)

بسیط الحقیقه کلّ الأشیاء و نقد آن

ملاّ صدرا می گوید :

« لکن البرهان قائم علی أنّ کلّ بسیط الحقیقه کلّ الأشیاء الوجودیه إلاّ