تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 353

دلالت بر مقداری بودن آنها می کند و مقدار حکایت از حدوث و احتیاج می نماید پس حضرت حق از مقوله تناهی خارج است چون این وصف در امور مقداری جاری است و مقدار و حدّ در خداوند متعال مستحیل است .(1)

بنابراین آنچه در ذیل « بسیط الحقیقه کلّ الأشیاء » گفته شده ناشی از آن است که حق تعالی از قبیل امور مقداری بشمار آمده ولی اگر سنخ ذات حق تعالی مباین با ممکنات و خارج از مقداریات محاسبه شود ، دیگر وجود کثرات امکانی موجب تناهی ذات حقّ نمی شود زیرا کثرات ، محدود به حدود و از امور مقداری هستند و این گونه اوصاف در حق تعالی بلا موضوع است ، پس وجود امور مقداری و محدود به هیچ و جه موجب تناهی حق تعالی نمی گردند .

با این حساب می گوئیم : به غیر از وجود حق تعالی که بسیط الحقیقه است مخلوقاتش نیز موجودند ولی وجودی متناسب با شئون خود دارند در حالی که هیچ گونه سنخیت و اشتراک عینی با خالق تعالی ندارند و کاملاً با یکدیگر متباین می باشند

و لذا وجود فقیر ، مرکّب محدود و متغیّر وفانی آنان هرگز به وحدت و غناء و بساطت و لا حدّ بودن حق تعالی لطمه ای نمی زنند یعنی هیچ یک از مخلوقات در طول یا عرض خالق تعالی نیستند تا وجود آنها موجب تناهی حق تعالی گردند .

آیاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها

مقدّمه : در تفسیر آیات قرآن کریم در نظر گرفتن چند امر ضروری است :

امر اوّل : قرآن کتابی است که در القاء اغراضش بر قرائن منفصله اعتماد می کند و لذا همه فقهاء تمسک به عمومات و اطلاقات آیات را مشروط بر فحص از ادلّه روائی می دانند و به همین جهت روایات متواتری وارد شده که فهم تفسیر قرآن را منوط به