تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 36

بنابراین وصول به حقیقت عینی وجود تنها از راه کشف و علم حضوری ممکن است کما اینکه ادات حصر گویای این مطلب است ، زیرا مرادش از حقیقت وجود ، ذات أقدس حق تعالی می باشد .

می گوی_د :

« المشهد الأوّل فی الاشاره إلی حقیقه الوجود وإنّها عین ذات المعبود ».(1)

« انّه تعالی عین حقیقه الوجود الذی به یوجد سائر الأشیاء » .(2)

پرسشی که مطرح می شود این است که آیا مفهوم وجود که از امور ذهنیه و از سنخ علوم حصولیه است می تواند حاکی از حقیقتِ وجود و مصداق آن که از سنخ علم حضوری است باشد یا خیر ؟

از نظر ملاّ صدرا جواب منفی است . او قائل است که مفهوم وجود هیچ گاه نمی تواند حکایت و گزارشی از مصداق وجود ارائه کند .

می گوی_د :

« حق القول فیه ( أی الوجود ) أن یقال انّه من الهویات العینیّه التی لا یحاذیها أمر ذهنی ولا یمکن الاشاره إلیها إلاّ بصریح العرفان الشهودی » .(3)

و نیز می گوید :

« الوجود لا یمکن تصوّره بالحدّ ولا بالرسم ولا بصوره مساویه له ، إذ تصور الشیء العینی عباره عن حصول معناه وانتقاله من حدّ العین إلی حدّ الذهن فهذا یجری فی غیر الوجود .

وامّا الوجود فلا یمکن ذلک إلاّ بصریح المشاهده وعین العین دون اشاره

1- مفاتیح الغیب : 321 .
2- همان : 323 .
3- اسفار : 9 ، ص 185 .