تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 37

الحدَّ والبرهان و تفهیم العباره والبیان ، وإذ لیس له وجود ذهنی ، فلیس بکلّی ولا جزئی ولا عام ولا خاص ولا مطلق ولا مقیّد بل یلزمه هذه الأشیاء بحسب الدرجات وما یوجد به من الماهیات وعوارضها ، وهو فی ذاته امر بسیط لا یکون له جنس ولا فصل ولا أیضا یحتاج فی تحصّله إلی ضمیمه قید فصلی أو عرضی مصنّف أو مشخص » .(1)_(2)

« ... فلیس للوجود ، وجود ذهنی وما لیس له وجود ذهنی ، فلیس بکلّی ولا جزئی ولا عام ولا خاص فهو فی ذاته امر بسیط متشخص بذاته ، لا جنس له ولا فصل » .(3)

بنابراین هیچ مفهومی نمی تواند حاکی از حقیقت وجود باشد زیرا هر مفهومی را در نظر بگیریم معروض کلیّت و جزئیت و ... قرار می گیرد در حالی که حقیقت وجود امری بسیط و عین تشخص است پس از همه امور ذهنی مانند کلیّت و جزئیت و نظائر آن مبرّا است .

حال دلیل اینکه چرا تنها از راه کشف و شهود(4) می توان به حقیقتِ عینی وجود واصل شد چیست ؟

1- الشواهد الربوبیّه : 6 .
2- استاد مصباح یزدی می گوید : « با مفهوم وجود نمی توان حقیقت عینی وجود را شناخت ، بلکه اصلاً عقل نمی تواند حقیقت هستی را درک کند زیرا کار عقل ، درک مفاهیم است . مفاهیم امور ذهنی هستند و خارجیت با ذهنیت قابل اجتماع نیست ، تنها راه شناخت هستی خارجی علم حضوری است » . شرح الاسفار الاربعه ، 1 ، ص 148 ، نگارش محمّدتقی سبحانی .
3- . المشاعر : 7 .
4- تمام اموری که از سنخ علوم حضوریه می باشند قابل بیان و تصویر ذهنی نیستند و این امر اختصاص به حقیقت وجود ندارد . قیصری بعد از توضیح اقسام و مراتب شهود می گوید « ولا یقدر علی اعرابها العباره » . شرح فصوص قیصری : 110 . ابن سینا می گوید : « هناک درجات لیست اقلّ من درجات ما قبله آثرنا فیها الاختصار ، فإنّها لا یفهمها الحدیث ولا تشرحها العباره ، ولا یکشف المقال غیر الخیال ، ومن أحبّ أن یتعرّفها فلیتدرج إلی أن یصیر من أهل المشاهده دون المشافهه ، ومن الواصلین إلی العین دون السامعین للأثر » . شرح الاشارات والتنبیهات : 3 ، 390 ( المحقق الطوسی ) .