تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 373

روایاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها

روایاتی که قائلین وحدت وجود به آن استدلال کرده اند بر دو قسم است :

قسم اوّل : دارای خلل از ناحیه صدور می باشد مانند عباراتی که در هیچ یک از کتب روائی _ عامّه و خاصّه _ یافت نمی شود و تنها در کتب صوفیه موجود می باشد .

نظیر آنچه ابن ترکه به امام صادق علیه السلام اسناد می دهد : « إنّ الجمع بلا تفرقه زندقه والتفرقه بدون الجمع تعطیل والجمع بینهما توحید » .(1)

و مانند روایاتی که سند آنها ضعیف است و شرائط حجیت در آنها تمام نیست و صلاحیت استدلال در هیچ یک از مسائل دینی حتی در امور فرعی را هم ندارند ولی قائلین به وحدت وجود به این گونه روایات در امور اعتقادی استدلال می کنند نظیر « لو أنّکم دلّیتم بحبل إلی الأرض السابعه لهبط علی اللّه » .(2)

این عبارت در کتب معتبر روائی امامیه موجود نیست تنها در کتب عامّه یافت می شود .(3)

قسم دوّم : روایاتی که دلالت بر نظریه وحدت وجود نمی کنند :

روایت اوّل : داخل فی الأشیاء لا کشیء داخل فی شیء وخارج من الأشیاء لا کشیء خارج من شیء .(4)

قائلین وحدت وجود جمله ( داخل فی الأشیاء ) را بر دخول ذات حق تعالی در اشیاء حمل می نمایند آنگاه نتیجه می گیرند که ذات حق تعالی _ وجود مطلق _ در جمیع اشیاء سریان دارد و او هویت هر شی ء است(5) و در دل همه وجودات مقیّد حاضر است .(6)

1- تمهید القواعد : 262 .
2- فصوص الحکم : 171 .
3- الدّرالمنثور : 6 ، 170 .
4- الکافی : 1 ، 86 .
5- فتوحات : 1 ، 662 .
6- مبانی و اصول عرفان نظری : 322 .