تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 375

عن الإمام الرضا علیه السلام :

وامّا الباطن فلیس علی معنی الاستبطان للأشیاء بأن یغور فیها ولکن ذلک منه علی علی استبطانه للأشیاء علما وحفظا وتدبیرا کقول القائل ابطنته یعنی خبّرته وعلمت مکتوم سرّه والباطن منّا الغائب فی الشیء المستتر وقد جمعنا الاسم واختلف المعنی .(1)

عن امیرالمؤمنین علیه السلام :

الذی بان من الخلق فلا شیء کمثله ... المتعالی عن الخلق بلا تباعدٍ منهم القریب منهم بلا ملامسه منه لهم .(2)

عنه علیه السلام :

سبق فی العلوّ فلا شیء أعلی منه ، وقرُب فی الدنوّ فلا شیء أقرب منه فلا استعلاؤه باعده عن شیء من خلقه ولا قربه ساواهم فی المکان به ...(3)

ثانیاً : قاعده تباین بین خالق تعالی و مخلوق _ که شرحش گذشت _ از اصول مسلّمه و از محکمات باب توحید در آیات و روایات است . این قاعده و روایات مبیّنه که ذکر شد ، دخول ذات حق تعالی را در اشیاء نفی می کنند و ممتنع می شمارند و لذا روایت مورد بحث را این گونه باید تفسیر کرد :

آگاهی و سلطه و سیطره حق تعالی داخل در اشیاء است امّا نه مانند دخول شی ء ممکن در شی ء دیگر و خارج و مباین با اشیاء است نه مانند دوری دو شی ء از یکدیگر که عدم اطلاع و تسلّط یکی بر دیگری را در پی دارد .

به بیان دیگر : هنگامی که دلیل عقلی و نقلی بر امتناع جسمیت در حق تعالی قائم شد دیگر همه جهت ها و سمت ها از قبیل ( فوق و تحت و أمام و خلف ، یمین و یسار )

1- . الکافی : 1 ، 122 .
2- الکافی : 1 ، 122 .
3- التوحید : 32 _ 33 .