تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 377

جواب : در ذیل روایت می فرماید « إن دعانی أجبته وإن سألنی أعطیته » این فقره دلالت بر تغایر و دوئیت بین خالق تعالی و مخلوق می نماید که این امر حاکی از این است که مراد از فقره « کنت سمعه الذی یسمع به ... » نظریه وحدت شخصی وجود نیست زیرا طبق مبنای مذکور بین مجیب و مجاب عینیت حاصل است و دوئیت از میان برداشته می شود و سالک بعد از عبور از حدود و تعیّنات به مقام فناء در ذات می رسد و دیگر غیری باقی نمی ماند ، بنابراین قرینه مذکور دلالت می کند که مراد روایت نظریه وحدت شخصی وجود نیست .

مرحوم علامه مجلسی رحمه الله در ذیل روایت مذکور می نویسد :

« تمسّک بعض الصوفیه والاتحادیّه والحلولیه والملاحده بظواهر تلک العبارات وأعرضوا عن بواطن هذه الاستعارات فضلّوا مع أنّ عقل جمیع أرباب العقول یحکم باستحاله اتّحاد شیء مع اشیاء کثیره متباینه الحقائق مختلفه الآثار » .(1)

آنچه مسلّم است این است که آیات و روایات متواتره ای که دلالت بر تباین بین خالق تعالی و مخلوق می کند اصل و مرجع می باشد و این گونه متشابهات را باید با توجه به آن محکمات تفسیر کرد . چنانکه مرحوم علامه مجلسی بعد از آنکه معانی متعدّدی را برای این روایت متشابه نقل می کند ، تفسیر ذیل را دقیق ترین و لطیف ترین آنها ، ارزیابی می نماید که ارتباطی با نظریه وحدت شخصی وجود ندارد .

می نویسد :

« انّ العارف لمّا تخلّی من شهواته وارادته وتجلّی محبّه الحقّ علی عقله وروحه ومسامعه ومشاعره وفوّض جمیع امور إلیه وسلّم ورضی بکلّ ما قضی ربّه علیه یصیر الربّ سبحانه متصرّفا فی عقله وقلبه وقواه ، ویدبّر اموره علی ما یحبّه ویرضاه ، فیرید الأشیاء بمشیّه مولاه کما قال سبحانه