تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 384

العلم بها إلاّ بنحو الشهود الحضوری » .(1)

3 _ « انّ حقیقه الوجود وکنهه لا یحصل فی الذهن وما حصل منها فیه أمر انتزاعی ، وهو وجه من وجوهه ، والعلم بحقیقته یتوقف علی المشاهده الحضوریّه » .(2)

4 _ « بل حق القول فیه ( أی الوجود ) أن یقال انّه من الهویّات العینیه التی لا یحاذیها أمر ذهنی ولا یمکن الاشاره إلیها إلاّ بصریح العرفان الشهودی » .(3)

و دلیل اینکه وصول به حقیقت وجود متوقف بر کشف و شهود است را این گونه توضیح می دهد :

« الوجود کما علمت لا یعلم إلاّ بالعلم الحضوری الشهودی ، وکذا النور لا یدرک کنهه إلاّ بالاضافه الاشراقیه والحضور العینی ، إذ لو علم شیء منه بالعلم الصوری والادراک الذهنی یلزم انقلاب الحقیقه » .(4)

بیان این مطلب در بحث مفهوم و مصداق وجود از نظر ملاّ صدرا گذشت .

5 _ ابن عربی مطلب مذکور را با عبارتی دیگر بیان می دارد :

« إنّ الحقیقه واحده وإن تکثرت بالصور والتعینات بل انّ تکثرها بالصور تکثر وهمی قضی به حکم العقل القاصر غیر المستند إلی الکشف والذوق ولو کشف الحجاب عن العقل لرأی الکل فی واحد » .(5)

بنابراین عقل توانائی ادراک نظریه وحدت وجود را ندارد زیرا عقل هر عاقلی ،

1- همان : 6 ، 84 ، 85 .
2- همان : 1 ، 61 .
3- همان : 9 ، 185 .
4- همان : 1 ، 413 .
5- فصوص الحکم : 49 .