تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 385

تکثرات را حقیقی می شمارد و بالبداهه تغایرها وتباین ها را واقعی می یابد و هیچ عاقلی نمی تواند از یافته روشن خود دست بردارد جز آنکه اهل کشف و شهود باشد یعنی مسلک صوفیه را بپیماید .

6 _ عفیفی می گوید :

« حقیقه الحقائق کلّها عند ابن عربی هی وحده الوجود ، فالقلب وحده عن طریق هذه القوّه هو الذی یدرک الحقیقه الوجودیه فی وحدتها ، امّا العقل فمقضیّ علیه بالعجز والقصور فی هذا المیدان » .(1)

7 _ ملاّ صدرا می گوید :

« وأمّا المتألهه القائلون بوحده الوجود ، فهم یقولون انَّ الوجود لیس محض المعنی الانتزاعی کما قال به المتکلم ، بل له حقیقه ثابته شخصیه قائمه بذاتها ، لا تعدد فیها ولا کثره بالذات ... واکثرهم یدّعون أیضا اسناد مذهبهم هذا إلی المکاشفه والاشراق والشهود ، وانّ العقل عن فهمه معزول کالحس فی درک المعقول ، نعم ، بعضهم تصدی لاجراء المنبّهات العقلیه علی صحّه هذا المسلک » .(2)

8 _ ابن عربی می نویسد :

« فالعالم بین کثیف ولطیف ، وهو عین الحجاب علی نفسه ، فلا یدرک الحقَّ ادراکه نفسه فلا یزال فی حجاب لا یرفع مع علمه بأنّه متمیز عن موجده بافتقاره . ولکن لاحظّ له فی الوجوب الذاتی الذی لوجود الحق فلا یدرکه ابدا . فلا یزال الحقّ من هذه الحقیقه غیر معلوم علم ذوق و شهود ، لأنّه لا قَدَم للحادث فی ذلک » .(3)

1- همان : تعلیقه : 148 .
2- مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین : 458 .
3- فصوص الحکم : 54 _ 55 .