تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 386

عفیفی در توضیح این کلام می گوید :

« قد استشهد الصوفیه فی هذا المعنی بحدیث کثیرا ما رددوه وذهبوا فی تأویله کل مذهب هو انّ للّه سبعین ألف حجاب من نور وظلمه لو کشفها لأحرقت سُبُحات وجهه ما انتهی إلیه البصر من خلقه .

قال أصحاب وحده الوجود ، المراد بالوجه ، الذات الالهیه وبالحجب التعیّنات الکونیه فالعالم الذی هو صوره اللّه هو عین الحجاب الذی یستر اللّه ، ولا یدرک العالم من اللّه إلاّ بمقدار ما یتجلّی فیه من اسرار الحقّ . ولهذا لا یدرک شیء من العالم الحقَّ کما یدرک الحقّ نفسه .

وهذا اعتراف صریح من ابن عربی بأنّ الوجود المطلق بعید المنال حتی علی ذوق الصوفی ، ومنه یتبین انّ دعواه فی وحده الوجود لا تقوم علی الکشف والاستدلال ، وإنّما هی فرض افترضه وعجز عن تأییده » .(1)

نتیجه آنکه نظریه وحدت وجود مبتنی بر برهان عقلی نیست و چنانکه گذشت براهین به ظاهر عقلی آن دارای مغالطه است و نهایت مستند آن کشف و شهود است که در مقدمه هفتم در صدر کتاب ، عدم حجیّت آن را اثبات کردیم .