- ضرورت شناختِ نظریه أصالت وجود و وحدت وجود 1
- اشاره 5
- بخش اوّل : اصالت وج_ود 5
- مقدّمات بحث اصالت وجود 6
- مقدّمۀ اول : واقعیّت داشتنِ عالم 6
- مقدّمۀ دوم : معانی أصالت 6
- مقدّمه سوم : غیریتِ وجود از ماهیّت 7
- مقدّمه چهارم : معانی وجود 8
- مقدّمه پنجم : معانی ماهیّت 9
- مقدّمه ششم : بحث در مصادیق است نه مفاهیم 10
- اشاره 11
- مقدّمه هفتم : عدم حجیت مکاشفات 11
- 3 _ بیماریهای أعصاب و روان _ امراض دماغیه _ 12
- 2 _ وقوع سالک در اوهام و تخیّلات فاسده 12
- 1 _ دخالت شیاطین در شهود سالک 12
- 4 _ تأثیر باورهای ذهنی و اعتقادی در مکاشفات 13
- تحریر محلّ نزاع در مبحث اصالت وجود 20
- پیشینۀ نظریۀ أصالت ماهیت 22
- اشاره 30
- نظریۀ أصالت وجود 30
- تفسیر اوّل نظریۀ ملاّ صدرا 32
- اشاره 32
- مفهوم و مصداق وجود از نظر ملاّ صدرا 35
- ارزیابی نظریۀ ملاّ صدرا 38
- تفسیر دوّم نظریه اصالت وجود و ارزیابی آن 50
- تفسیر سوّم و ارزیابی آن 53
- تفسیر چهارم و ارزیابی آن 56
- مهم ترین فرق بین چهار تفسیر 59
- ادّعای بداهت نظریۀ اصالت وجود و نقد آن 60
- مهم ترین دلیل نظریۀ اصالت وجود و ارزیابی آن 62
- سه دلیل دیگر و نقد آن 70
- ادلّۀ أصالت وجود تامّ نیست 73
- آیا أصالت وجود مستلزم وحدت وجود است ؟ 74
- بخش دوم : توحید از منظر آیات و روایات 76
- اشاره 76
- قرآن و عترت علیهم السلام تنها راه شناخت حق تعالی 77
- پاسخ به شبهاتی پیرامون تمسّک به قرآن و عترت علیهم السلام در باب عقاید 81
- اشاره 81
- شبهۀ اوّل : عدم حجیت ظنون در اعتقادات و نقد آن 82
- شبهه دوّم : عدم نقل دقیق روات و نقد آن 89
- شبهۀ سوّم : ظنّی بودن ظاهر و نقد آن 90
- شبهۀ چهارم : لزوم تأویل روایات و نقد آن 93
- شبهۀ پنجم : تعارض درونی روایات و نقد آن 99
- شبهۀ ششم : اختلاف سطح مخاطبین و نقد آن 101
- شبهۀ هفتم : ادّعای قطع به نتائج فلسفی و عرفانی 104
- اصالت عدم تشبیه یا قاعدۀ تباین بین خالق تعالی و مخلوق 108
- دسته اول 109
- اشاره 109
- طوائف ده گانۀ روایاتِ قاعدۀ تباین 109
- دستۀ دوّم 110
- دستۀ سوم 111
- دستۀ چهارم 113
- دستۀ ششم 115
- دستۀ پنجم 115
- دستۀ هفتم 118
- دستۀ هشتم 120
- دستۀ نهم 123
- دستۀ دهم 128
- نتائج قاعدۀ تباین یا اصالت عدم تشبیه 135
- بخش سوم : وح_دت وج__ود 140
- اشاره 140
- اقوال درباره وحدت و کثرت هستی 141
- اشاره 143
- بیان نظریۀ تشکیک در وجود 143
- دلیل اول بر مراتب تشکیکی وجود و ارزیابی آن 144
- دلیل دوم بر نظریّۀ تشکیک و جواب آن 160
- دلیل سوّم و جواب آن 162
- دلیل چهارم و جواب 164
- دلیل پنجم و جواب 167
- دلیل ششم و جواب 169
- نظریۀ تشکیک در وجود معقول نیست 171
- سنخیت بین علت و معلول 176
- برهان فلاسفه بر سنخیت و جواب آن 177
- استحاله سنخیت بین خالق تعالی و مخلوق 180
- اشاره 184
- ثمرات نظریۀ تشکیک در وجود 184
- ثمرۀ اوّل : صدور اشیاء فقیر از ذات حق تعالی 186
- 1 _ انتفاء سلطنت حق تعالی بر فعل و ترک 189
- ثمرۀ دوّم : فاعلیت جبری حق تعالی 189
- اشاره 189
- 2 _ واکاوی راه حلّ های فیلسوفان 192
- 3 _ فاعلیّت حقّ تعالی از دیدگاه آیات و روایات 196
- ثمرۀ سوّم : تحدید قدرت مطلقۀ حق تعالی 200
- اشاره 201
- ثمرۀ چهارم : قدم عالم 201
- 1 _ اقوال در مسأله : 202
- 2 _ معنای حدوث و قدم از نظر فلاسفه : 203
- 3 _ دلیل فلاسفه و ارزیابی آن 205
- 4 _ نظر ملاّ صدرا در باب حدوث عالم 211
- 5 _ آیات قرآن و حدوث عالم پس از عدم محض 215
- اشاره 218
- 6 _ روایاتِ حدوث عالم پس از عدم محض و بیان براهین عقلیۀ در آن 218
- برهان اوّل : استلزام تعدّد قدماء عن الإمام الباقر علیه السلام : 228
- برهان دوم : انتفاء صفات قدیم در عالم 229
- برهان سوّم : تنافی ازلیت با فعل 231
- برهان چهارم : حدوث جزء دلیل بر حدوث کلّ 232
- 7 _ روایات مورد استناد فلاسفه برای قدم زمانی 234
- ثمرۀ پنجم : جبر در افعال انسان 235
- ثمرۀ ششم : تغییر معنای توحید افعالی 239
- ثمرۀ هفتم : اثبات وحدت و انتفاء توحید 240
- ثمرۀ هشتم : وحدت عددی حق تعالی 241
- ثمرۀ نهم : تحدید ذات حق تعالی که حاکی از نیاز است 243
- ثمرۀ دهم : تفکر در کنه ذات الهی 244
- ثمرۀ یازدهم : سریان نقصان مخلوق در خالق تعالی 246
- ثمرۀ دوازدهم : تغییر معنای معاد 248
- اشاره 248
- 1 _ نظریۀ ملاّ صدرا در معاد 248
- 2 _ ارزیابی نظریه ملاّ صدرا در معاد 252
- 3 _ ادلّه استحاله حشر بدن دنیوی و جواب آن 257
- 4 _ پاسخ به چند شبهه پیرامون آیات معاد بدن دنیوی 278
- 5 _ پاسخ به چند شبهه پیرامون روایات معاد بدن دنیوی 307
- 6 _ روایاتِ معاد بدن دنیوی 317
- دیدگاه صوفیه « وحدت شخصی وجود » 326
- تفاوت بین نظریۀ تشکیک در وجود ونظریۀ وحدت شخصی وجود 327
- واقعیّات خارجیه از نظر مشایخ صوفیه و نقد دیدگاه آنان 328
- توجیه ملاّ صدرا و نقد آن 332
- ادلّۀ نظریه وحدت شخصی وجود و نقد آن 337
- نقد برهان 338
- بسیط الحقیقه کلّ الأشیاء و نقد آن 342
- آیاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها 353
- روایاتِ استدلال شده برای وحدت وجود وجواب آنها 373
- تنها مستند نظریۀ وحدت وجود 383
- اشاره 387
- ثمرات نظریۀ وحدت شخصی وجود 387
- 2 _ تشبیه به شراب و جام : 389
- 1 _ تشبیه به غذا و طعام . 389
- نمونه هایی از تشبیه خالق تعالی به مخلوق 389
- 3 _ تشبیه به دریا و موج آن . 390
- اشاره 390
- 4 _ تشبیه به خورشید و شیشه های رنگارنگ . 390
- اوّل : تغییر معنای توحید در ذات 391
- دوّم : عینیت حق تعالی با ممکنات و تغایر اعتباری بین آن دو 395
- سوّم : تغییر معنای توحید در صفات 400
- چهارم : تفاوت میان إله دین و إله وحدت وجود ! 403
- پنجم : تسهیل و تصحیح ادّعای الوهیّت ! 405
- ششم : فناء در ذات 411
- هفتم : رقص و سماع 414
- هشتم : شطحیّات 416
- نهم : عشق مجازی 420
- دهم: تفکر در کنه ذات حق تعالی 431
- یازدهم: اشیاء بی ارزش و حقیر مظاهر حق تعالی! 432
- دوازدهم: إسناد عوارض و احکام ممکنات به حق تعالی! 435
- سیزدهم : احتیاج و افتقار حق تعالی به مخلوقات ! 440
- چهاردهم: محدودیت ذات حق تعالی! 442
- پانزدهم: تصحیح و تسهیل عبادت همۀ اشیاء! 444
- شانزدهم: وحدت ادیان! 448
- هفدهم: شهود حق تعالی در مظاهر! 452
- هیجدهم: تغییر معنای توحید افعالی 453
- نوزدهم: انکار حسن و قبح عقلی 457
- بیستم: جبر در افعال انسان 459
- بیست و یکم: تأثیر وحدت وجود در علم اخلاق 462
- بیست و دوّم: عدمی شمردن شرور 464
- بیست و سوّم: تحریف و تصرّف در مفاهیم دینی و عرفی 469
- بیست و چهارم: تمسک به متشابهات و توجیه محکمات 473
- بیست و پنجم: تاویل و تفاسیر ذوقی و استحسانی 474
- بیست و ششم: مرجعیّت مکاشفه و رها کردن عقل 479
- بیست و هفتم: عصمت مشایخ صوفیّه 484
- بیست و هشتم: ادّعای نزول وحی 486
- بیست و نهم: بی نیازی از قرآن و عترت 489
- سی ام: جواز اجتماع نقیضین و ضدّین 490
- سی و یکم: مخالفت با ضرورت دین و نصوص قرآنی و روایی 493
- سی و دوّم: شرک کسانی که کثرات را حقیقی می شمارند 496
- سی و سوّم: فاعلیت بالتجلیّ 498
- سی و چهارم: قدم عالم و انکار خلقت 499
- سی و پنجم: سقوط تکالیف شرعیه 502
- سی و ششم: تغییر معنای معاد 503
- سی و هفتم: بهشت و جهنم واقعیّت خارجی ندارند 509
- سی و هشتم: عذاب به معنای گوارائی و عدم دوام عقاب 510
- سی و نهم: انسان کامل و عدم انقطاع نبوّت 516
- چهلم: اسلام ظاهر و قشر و وحدت وجود باطن وحقیقت 524
- نظر قائلین به تشکیک در وجود دربارۀ وحدت شخصی وجود 530
- نظر قائلین وحدت شخصی وجود دربارۀ نظریۀ تشکیک در وجود 532
- تعدّد معانی وحدت وجود 534
- نظر نهایی ملّاصدرا و سرانجام فلسفه 539
- ادّعای ضرورت فلسفه و عرفان 544
- توجیهاتی برای تبرئه ابن عربی و جواب آن 549
- اقوال علماء دین پیرامون نظریۀ وحدت وجود 557
- فهرست منابع 564
ثمرات نظریۀ وحدت شخصی وجود
اشاره
مقدّمه : اصل و قاعده مهّم در باب معرفه اللّه تشبیه نکردن حق تعالی به ممکنات و مخلوقات می باشد که اگر این أصلِ اساسی در مباحث توحیدی نادیده گرفته شود قطعا وقوع در اوهام و انحرافِ از واقعیّت را در پی خواهد داشت .
ولی بنیانِ نظریه وحدت شخصی وجود بر تشبیه حق تعالی به مخلوق نهاده شده است به طوری که اگر تشبیه را از آن حذف نمائیم شالوده آن فرو می پاشد .
ابو العلاء عفیفی درباره عقیده ابن عربی در باب تشبیه حق تعالی به مخلوقات می گوید :
« اقتضی هذا الموقف من ابن عربی أن ینظر إلی العین الوجودیّه الواحده من وجهین وأن یصفها بصفتین ، سمّی الأولی تنزیها والأخری تشبیها ولو أنّه یغلب جانب التنزیه علی جانب التشبیه أحیانا ویعکس الأمر احیانا أخری حسب مقتضیات أحواله .
ففی موضع یبالغ فی التشبیه إلی حدّ یکاد یصطبغ معه مذهبه بصبغه مادّیه کقوله ( أی الحقّ ) هو المسمّی بأسماء جمیع المحدثات . وکقوله فی مناقشه نظریّه الأشاعره فی الوجود والأعراض أنّ الحقّ لیس إلاّ ذلک الجوهر الذی تکلّموا عنه وأنّ تجلّیات الحقّ فی