تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 388

مظاهر الوجود لیست سوی أعراض ذلک الجوهر وأحواله ( الفص اللقمانی ) » .(1)

ابن عربی می گوید :

« إنّ الحقّ المنزّه هو الخلق المشبّه » .(2)

و نیز می گوید :

فان قلت بالتنزیه کنت مقیّدا

وان قلت بالتشبیه کنت محددّا

وان قلت بالأمرین کنت مسددا

وکنت اماما فی المعارف سیَّدا(3)

و نیز می گوید نباید به هر کدام از حق تعالی یا خلق نگاهی جدای از دیگری بیاندازیم بلکه باید هم تنزیه و هم تشبیه کنیم .

فلا تنظر إلی الحقّ

فتعریه عن الخلق

ولا تنظر إلی الخلق

وتکسوه سوی الحقّ

ونزِّهه وشبّهه

وقم فی مقعد الصدق(4)

روشن است که این نظریه دقیقا خلاف آن قاعده وأصلی _ أصالت عدم تشبیه _ است که عقل و نقل بر آن صراحت دارد .

لازم به ذکر است که از نظر ابن عربی جانب تشبیه خالق تعالی به مخلوق ، بر تنزیه ترجیح دارد چنانکه درباره کسی که حق تعالی را از اوصاف مخلوق تنزیه می کند می گوید :

« إنّ التنزیه عند أهل الحقائق فی الجناب الالهی عین التحدید والتقیید ، فالمنزِّه إمّا جاهل وإمّا صاحب سوء أدب » .(5)

1- فصوص الحکم [ التعلیقه ] 31 .
2- همان [ متن ] : 30 .
3- همان [ متن ] 70 .
4- فصوص الحکم : 93 .
5- همان : 68 .