تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 390

جامی بلورین که بسیار شفاف باشد ، وقتی مایعی از رنگ خود جام در آن ریخته شود نمی توان جام و مایع را از هم تفکیک نمود ، به گونه ای که گاه همه را مایع می بیند

و گاه همه را جام ، این مثال به خوبی بیانگر وحدت و کثرت و نزدیکی آنها به یکدیگر است که به یک نگاه همه واحدند و به یک نگاه واحدِ کثیر .(1)

3 _ تشبیه به دریا و موج آن .

سید حیدر آملی می گوید :

« انّ الوجود المطلق أو الحقّ تعالی کالبحر المحیط مثلاً ، والمقیّدات والموجودات کالأمواج والأنهار الغیر المتناهیه ، فکما أنّ الأمواج والأنهار عباره عن انبساط البحر المحیط بصور کمالاته المائیه وخصوصیاته البحریّه ، فکذلک الموجودات والمقیّدات عباره عن انبساط الوجود المطلق بصور کمالاته الذاتیّه وخصوصیّاته الاسمائیّه » .(2)

البحر بحر علی ما کان فی قدم

انّ الحوادث أمواج وأنهار

لا یحجبنّک أشکال تشاکلها

عمّن تشکّل فیها فهی استار

موجهائی که بحر هستی راست

جمله مرآب را حباب بود

گرچه آب و حباب باشد دو

در حقیقت حباب آب بود

پس از این روی هستی اشیاء

راست چون هستی سراب بود(3)

4 _ تشبیه به خورشید و شیشه های رنگارنگ .

اشاره

ابن ترکه می نویسد :

« فحصل لتلک الظهورات باعتبار نسبتها بعضها إلی البعض ، تمایز نسبی

1- عرفان نظری : 162 .
2- جامع الأسرار : 206 .
3- نقد النصوص : 67 .