تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 391

بحسب ادراکنا فقط ، فعلم انّ هذه الظهورات المتعدده وتعیناتها ، إنّما هی النسب الادراکیه والاضافات کنور الشمس مثلاً، فانه إذا وقع شعاعها علی اجسام صیقله ، مختلفه الالوان ، کقِطَع من الزّجاج الملوّنه مثلاً لابد وأن یحصل لبعض اطراف ذلک الشعاع بالنسبه إلی بعض ، تمایز نسبی وتعدد اعتباری بحسب ادراکنا ، فیحکم الوهم ههنا ان النور المنصبغ نفسه والواقع خلافه إذ لا لون للنور ، لکن للزجاج بداء شعاعه فتری فیه ألوان ... »(1)

نور واحدی است که به شیشه های رنگارنگِ متنوع تابیده و رنگ های متنوّعی منعکس شده پس به تعداد رنگ ها نور موجود نیست بلکه نور واحد است ، رنگهای شیشه ها متعدداست .

حاصل آنکه اگر تشبیه خالق تعالی به مخلوق مبنای معرفه اللّه قرارگیرد ثمرات فاسده ای به بار می نشیند که با عقل و نقل معارض است و در این مقام ناگزیر از ذکر آن می باشیم :

اوّل : تغییر معنای توحید در ذات

هرگاه واجب و ممکن در تحت یک عنوان _ وجود _ بررسی شوند _ به گونه ای که صوفیه معتقدند _ و سپس وجود هر یک نسبت به دیگری سنجیده و مقایسه شود نتیجه آن ، نفی تمام ممکنات و عدمی شمردن آنها و انحصار وجود در ذات حق تعالی می گردد و اگر کسی قائل به وجودی غیر حق تعالی شود مشرک محسوب می شود .(2)

بعضی از شارحین اسفار می گوید :

« بساط ماهیات تنها در صورتی گسترده است که ممکنات با یکدیگر سنجیده