تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 392

شوند و لیکن چون ارتباط آنها با ذات أقدس اله بررسی شود مقوله و ماهیت بودن آنها مورد تردید قرارگرفته بلکه نفی می شود » .(1)

اگر تشبیه خالق تعالی به مخلوق مبنای باب توحید قرارگیرد ، نگرش جدیدی در معنای توحید در ذات پدید می آید که متفاوت با آنچه در کتاب و سنت بیان شده ، می باشد .

توضیح : در گذشته گفتیم که توحید در ذات در نزد قرآن و عترت

علیهم السلام یعنی حق تعالی یگانه و یکتاست و هیچ شبیه و نظیر و عدیلی ندارد و این قضیه ای است که عمومیت دارد یعنی کما اینکه در ممکنات شبیه و همسانی ندارد همچنین واجب دیگری که صفات و خصوصیات حق تعالی را دارا و عدیل او باشد ممتنع است . پس آیات و روایات دلالت بر انتفاء شبیه ( مطلقاً ) برای ذات حق تعالی به مخلوقات می کند .

هر آنچه را که مخلوقات دارا می باشند درباره ذات خداوند ممتنع است .(2) مخلوقات مسبوق به عدم ، فانی ، متغیّر ، مرکّب ، مادّی ، فقیر ، صفاتشان زائد بر ذاتشان می باشد ولی ذات احدیت ، قدیم ، ابدی ، غیر قابل تغیر ، بسیط ، مجرد ، غنی بالذات و صفاتش عین ذات می باشد .

در دیدگاه وحی هیچ یک از اشیاء همسان و همتای خالق تعالی نیستند و خدای متعال ما وراء سنخ ممکنات است و قیاس یکی به دیگری از اساس باطل است و لذا برای اثبات وحدانیت حق تعالی نیازی نیست منکرِ واقعیت دار بودن اشیاء ممکنه شویم .

هنگامی که ادلّه عقلی و نقلی قائم شد که او بلا شبیه و بلا عدیل است و از همه جهات یکتا و بی همتاست دیگر واقعی بودن کثرات صدمه ای به تفرد و وحدانیت او نمی زند هر اندازه که مخلوقات متکثر باشند یگانگی او زیر سئوال نمی رود زیرا که ممکنات قابل قیاس با ذات احدیت نیستند تا یکتائی او را تحت تأثیر خود قرار دهند پس هم خالق و هم مخلوق دارای واقعیت می باشند ولی واقعیت هر کدام متناسب با