تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 399

صلّی اللّه علیه وسلّم بأنّه لم یکن سوی تصویر وخلق من خیال النبی ، کما یصور خیال المحبّ ویجسد أمامه محبوبه فیخاطبه ویناجیه ویسمع کلامه وهو فی الحقیقه لا یخاطب إلاّ نفسه ولا یسمع إلاّ کلامه قال فی الفتوحات فی الجزء الثانی « ولقد بلغ بی قوه الخیال أن کان حبّی یجسد لی محبوبی من خارج لعینی، کما کان یتجسد جبرئیل لرسول اللّه صلّی اللّه علیه وسلّم ، فلا أقدر أنظر إلیه ، ویخاطبنی وأصغی إلیه وأفهم عنه » .(1)

ابن عربی می گوید :

ولا یلقی علیک الوحی

من غیر ولا تلقی(2)

قیصری در شرح این شعر می گوید :

« إذا لم یکن فی الوجود غیر اللّه فی الحقیقه ، فالوحی الذی یلقی إلیک من جهه عبودیتک لا یکون مُلقی فی حق الغیر ، بل یکون مُلقی علی نفسه من مقام جمعه علی مقام تفصیله . ولا تلقی أنت أیضاً ذلک الوحی بربوبیّتک إلاّ فی حقّ نفسک . فان العباد کلّها مظاهر حقیقتک ، وأنت مقام جمعهم وهم تفاصیلک » .(3)

نتیجه آنکه تغایر بین حقّ تعالی و خلق از همه جهت _ العیاذ باللّه _ اعتباری می گردد و این قضیه را ابن عربی آشکارا بیان می کند می گوید :

( قال تعالی « وإذا سألک عبادی عنّی فانّی قریب أجیب دعوه الداع إذا دعان » إذ لا یکون مجیبا إلاّ إذا کان من یدعوه ، وان کان عینُ الداعی عینَ المجیب . فلا خلاف فی اختلاف الصور ، فهما صورتان بلا شک . وتلک

1- فصوص الحکم [ التعلیقه ] 94 _ 95 .
2- فصوص الحکم : 93 .
3- شرح فصوص قیصری : 658 .