تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 40

حقیقتِ وجود ، هیچ گاه مدّعا را اثبات نمی کند زیرا برهان و نتیجه اش از سنخ مفاهیم است و مفاهیم به اعتراف ملاّ صدرا حکایتی از مدَّعا _ اصالت حقیقت وجود _ ندارد .

بنابراین اقامه برهان برای مدّعایی که از سنخ علم حضوری است سالبه بانتفاء موضوع است چنانکه در مبحث قبل از ملاّ صدرا نقل کردیم که او قائل به استحاله رسیدن به معلوم حضوری بوسیله مفاهیم ذهنی است .

لازم به ذکر است که ملاّ صدرا در بعضی از موارد حکایت اجمالی مفهوم وجود از حقیقت وجود _ مصداق _ را پذیرفته است .

می گوید :

« انّ حقیقه الوجود وکنهه لا یحصل فی الذهن ، إذ کلّ ما حصل فی الذهن فهو أمر کلّی وان تخصّص باُمور ، وحقیقه الوجود لیس کلّیا ، وما حصل منها فیه أمر انتزاعی عقلی ، وهو وجه من وجوهه ، والعلم بحقیقته یتوقّف علی المشاهده الحضوریه » .(1)

« فکلّ ما یرتسم منه ( أی : الوجود ) فی الذهن فهو وجه من وجوهه ، وهو بمعزل عن الحقیقه » .(2)

اشکالی که در این مقام به چشم می خورد این است که از جانبی می گوئید ذات و حقیقت اشیاء عبارتست از وجود .(3)

و از جانب دیگر می گوئید مفهوم وجود در ذهن حکایت اجمالی از حقیقت وجود _ خارج _ دارد .

پس شما چگونه توانستید با حاکی اجمالی ، ذات و حقیقت اشیاء خارجی را کشف کنید ؟ ! و این در نزد عقل مردود است زیرا علم به حقیقت و ذات اشیاء مستلزم احاطۀ

1- شرح الهدایه الأثیریه : 360 ، اسفار : 1 ، ص 61 .
2- مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین : 183 .
3- « إنّ حقیقه کلّ شیء هو وجوده الذی یترتب به علیه آثاره واحکامه » . مشاعر : 9 « علمت انّ الوجود للشیء نفس هویّته » . اسفار : 1 ، ص 353 .