تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 402

مذکور است سید حیدرآملی آن را این گونه توضیح می دهد :

« قال فی التوحیدین الأولّین أی الذاتی والصفاتی ، لا ذات ( إلاّ هو ) ولا صفه إلاّ هو » .(1)

« التوحید الصفتی استهلاک الصفات والأسماء فی اسمائه وصفاته والتنزیه فی ذلک المقام عدم رؤیه صفه واسم فی دار التحقق إلاّ اسمائه وصفاته » .(2)

توحید در صفات بر مبنای وحدت شخصی وجود این است که در دار وجود یک صفت موجود است آن صفت حق تعالی است و تمام اسماء و صفات متکثره در آن یک صفت مستهلک است این قرائت از توحید در صفات به این معناست که تمام صفات مخلوقات نادیده گرفته شود و واقعیّت آنها انکار گردد و تنها صفات حق تعالی دارای حقیقت دانسته شود یعنی دامنه صفات مخلوقات را ترقّی دهیم تا به صفات خالق تعالی بکشانیم . و در مقایسه با صفات پروردگار ، صفات خلق را نفی کنیم و بگوئیم هیچ و پوچ اند ولا صفه فی الدار إلاّ صفته تبارک وتعالی .

در حالیکه اصل قیاس صفات خلق با خالق تعالی مع الفارق است . صفاتی که در حقیقت آن عجز و ضعف و حاجت و زیاده بر ذات و حدوث قرارگرفته معقول نیست که قابل قیاس با صفاتی که منزّه از امور مذکوره است ، باشد .

حاصل آنکه توحید در صفات در کتاب و سنت و در نزد عقل به معنای عینیت صفات با ذات است و در نتیجه یگانگی و بی همتایی حق تعالی در صفاتش می باشد ولی توحید در صفات بر مبنای وحدت شخصی وجود این است که صفات خداوند متعال و صفات مخلوقات در دائره ای واحد مقایسه می شوند سپس واقعیت داشتنِ صفات مخلوقات انکار می گردد .