تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 41

تفصیلی بر آنهاست و با مفهومی که حکایت اجمالی از خارج دارد نمی توان حقیقت و درون اشیاء خارجیه را شناخت .

به عبارت دیگر : از سویی می گوئید : آنچه در خارج واقعیت دارد وجود است .

از سوی دیگر می گوئید : مفهوم وجود ؛ حکایت اجمالی از حقیقت وجود _ خارج _ دارد پس چگونه با مفهوم وجود که کاملاً واقعیت را ارائه نمی دهد ادّعا می کنید خارج ، مصداق وجوداست و ماهیت اعتباری است .

و چطور توانستید با مفهومی که نمای ناقصی از خارج دارد ؛ حقیقت و ذات اشیاء را تشخیص دهید ؟ !

حاصل آنکه نظریه اصالت وجود از سنخ علوم حضوریه است تصاویر و براهینی که ملاّ صدرا برای اثبات اصالت وجود اقامه می کند هیچ یک حکایت از مقصود واقعی او ندارد و لذا غرضش از مباحثِ برهانی ، آماده سازی نفوس برای سیر و سلوک بر اساس طریقه اهل کشف می باشد ، چنانکه می گوید :

« والحقّ انّ اکثر المباحث المثبته فی الدفاتر المکتوبه فی بطون الأوراق انّما الفائده فیه مجرّد الانتباه والإحاطه بإفکار أولی الدرایه والأنظار لحصول الشوق إلی الوصول لا الاکتفاء بانتقاش النفوس بنقوش المعقول أو المنقول ، فانّ مجرّد ذلک مما لا یحصل به اطمینان القلب وسکون النفس وراحه البال وطیب المذاق بل هی مما یعدّ الطالب لسلوک سبیل المعرفه والوصول إلی الأسرار مقتدیا بطریقه الأبرار متّصفا بصفات الأخیار » .(1)

در موضع دیگر نیز می گوید :

« حیث سلکنا اوّلاً مسلک القوم ( أی : الفلاسفه ) فی اوائل الأبحاث