تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 42

واواسطها ثمّ نفترق عنهم فی الغایات لئلاّ تنبوا الطبائع عما نحن بصدده فی اوائل الأمر بل یحصل لهم الاستیناس به ویقع فی اسماعهم موقع القبول » .(1)

او تنها راه رسیدن به حقائق را کشف و شهود می داند و می گوید :

« لیس من عاده طالب الحقیقه الاعتناء بکلام من لا کشف له ولا بصیره فی إدراک الحقائق کجمهور المتکلَّمین » .(2)

اشکال دوّم : از ملاّ صدرا نقل کردیم که وصول به نظریه اصالت وجود جز با کشف و شهود میّسر نمی باشد . امّا اشکال در این مدّعا این است که مکاشفه تنها می تواند ما را به وجود مقیّد _ ممکن _ واصل نماید و به وجود مطلقی که صوفیه آن را ذات حق تعالی می پندارند نمی رساند استاد جوادی آملی می گوید :

« حقیقت وجود ، قابل انتقال به ذهن نمی باشد و مفهوم آن نیز توان ارائه آن را ندارد و نفس از راه شهود خویش و مشاهده شؤون ذاتی و آثار نفسانی و اعمال درونی خود توان شهود وجود مقیّد را دارد و از شهود حقیقت گسترده هستی در حجاب می باشد » .(3)_(4)

اشکال سوّم : ملاّ صدرا جهل به مسأله وجود را موجب جهلِ به جمیع اصول معارف دین دانسته و می گوید :

« والحقّ انّ الجهل بمسأله الوجود للإنسان یوجب له الجهل بجمیع اصول المعارف والأرکان لأنّ الوجود یتعرّف کلّ شیء ، وهو اوّل کلّ

1- همان : 1 ، ص 85 .
2- مفاتیح الغیب : 99 .
3- رحیق مختوم ، بخش یکم از جلد اوّل : 380 _ 381 .
4- بعضی از صوفیه می گوید : « احاطه علمی به ذات حق تعالی ممکن نیست و آنچه از طریق علم یا شهود از حق تعالی برای تو یا غیر تو تعیّن یافته ، نسبت به آنچه تعیّن نیافته همانند نسبت متناهی به نامتناهی و نسبت مقید به امر مطلقی است که تحت هیچ قیدی در نمی آید . نقد النصوص : 28 .