تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 420

نهم : عشق مجازی

قائلین نظریه وحدت شخصی وجود معتقدند که جمیع اشیاء مظاهر و تجلیّات حق تعالی می باشند و لذا توجه به جمال بشری، و عشق به آن را وسیلۀ وصول به کمال دانسته اند. ابن عربی می گوید:

انّ الانسان لایسری فی کلّه الالتذاذ ولا یفنی فی مشاهده شیء بکلیته ولا تسری المحبّه والعشق فی طبیعه روحانیه إلّا إذا عشق جاریه أو غلاماً » .(1)

ملّاصدرا می نویسد :

«فانّ النفس عند افتنانها بالمحبوب المجازی الذی هو من وجه حقیقی تتوجّه إلی المحبوب الحقیقی المطلق الذی هو الصمد

لکلّ شیء » .(2) در موضعی دیگر می گوید:

« ولعمری انّ هذا العشق یترک النفس فارغه عن جمیع الهموم الدنیاویه الّا همّ واحد فمن حیث یجعل الهموم همٌاً واحداً هو الاشتیاق إلی رؤیه جمال انسانی فیه کثر من آثار جمال الله وجلاله .. ولأجل ذلک هذا العشق النفسانی للشخص الانسانی إذا لم یکن مبدؤه افراط الشهوه الحیوانیه بل استحسان شمائل المعشوق وجوده ترکیبه واعتدال مزاجه وحسن أخلاقه وتناسب حرکاته وأفعاله وغنجه ودلاله معدود من جمله الفضائل وهو یرقق القلب ویذکی الذهن وینبّه النفس