تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 441

من شأن الکل الاستغناء ، ضروره أنّ الکلیّه هی النسبه الاضافیّه المستدعیه للافتقار، فالحقّ باعتبار کلیّه اسمائه و تفاصیل کمالاتها، له الافتقار ضروره » .(1)

قیصری نیز در بیان شعر ابن عربی می گوید:

« فالکل واحد من العالم وربّه مفتقر إلی الآخر . امّا العالم فی وجوده وکمالاته . وامّا ربّه ففی ظهوره وظهور اسمائه واحکامهما فیه » .(2)

اگر خالق تعالی و مخلوق کلّ شمرده شوند قهراً کلّ دارای اجزاء است ، پس یک جزء خالق تعالی است و جزء دیگر مخلوق است بنابراین تحققّ کلّ نیازمند تحققّ اجزاء است کما اینکه هر یک از اجزاء نیز محتاج جزء دیگر می باشد و روشن که با انتفاء جزء کلّ منتفی می شود. این گونه توصیف ، اسناد نقص و فقر به حق تعالی است .

سید حیدر آملی می نویسد:

« فکما أنّ الواحد یکون محتاجاً (من حیث کمالاته الخاصّه ) إلی الأعداد و مظاهرها الغیر المتناهیه، لیظهر بها کمالاته الغیر المتناهیه ، فکذلک الحقّ تعالی یکون محتاجاً ( بسبب کمالاته الخاصّه ) إلی الموجودات ومظاهرها الغیر المتناهیه ، لیظهر بها کمالاته الغیر المتناهیه وهذا الاحتیاج لیس موجباً للنقص فی ذاته المقدّسه ، لأنّ الاحتیاج إذا لم یکن ذاتیاً ، لم یکن نقصاً، لأنّ الاحتیاج الذی هو سبب النقص ، هو الاحتیاج الذاتی وهذا لیس بذلک ، (3)فلا یکون نقصاً » .(4)

1- شرح فصوص ( ابن ترکه) 1، 150.
2- شرح فصوص (قیصری ) : 404.
3- عقل و نقل دلالت دارد که هر گونه احتیاج از ذات قدّوس احدّیت منتفی است زیرا حاجت چه ذاتی و چه غیر ذاتی حاکی از نیاز است و دلیل بر فقر و احتیاج به رافع نیاز است و این امر با وجوب وجود و استغناء علی الاطلاق او تنافی دارد.
4- جامع الاسرار: 190.