تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 447

المعبودات مظاهر له باختلاف أسمائه ولذلک قیل :

اگر مؤمن بدانستی که بت چیست

یقین کردی که دین در بت پرستی است (1)

و نیز قیصری می گوید:

«ما عبدالله غیر الله فی کلّ معبود إذ لا غیر فی الوجود »(2).

لازم به ذکر است ابن عربی و ملّاصدرا قضاء را در آیۀ شریفه «وَقَضَی رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ» بر قضاء تکوینی حمل نموده اند در حالیکه در روایت مروی از امیرالمؤمنین علیه السلام برهان عقلی اقامه شده که قضاء در آیه شریفه به معنای حکم تشریعی است.

سأله رجل - بعد انصرافه من الشام - فقال : یا امیرالمؤمنین أخبرنا عن خروجنا إلی الشام أبقضاء وقدر فقال له امیرالمؤمنین : نعم یا شیخ، ما علوتم تلعه ولا هبطتم بطن واد إلّا بقضاء من الله وقدره ، فقال الرجل : عند الله أحتسب عنائی، والله ما أری من الأجر شیئاً. فقال علی علیه السلام : بلی فقد عظّم الله لکم الأجر فی مسیرکم وأنتم ذاهبون ، وعلی منصرفکم وأنتم منقلبون، ولم تکونوا فی شیء من حالاتکم مکرهین .

فقال الرجل : وکیف لا نکون مضطرّین والقضاء والقدر ساقانا وعنهما کان مسیرنا؟ فقال أمیر المؤمنین علیه السلام لعلّک أردت قضاء لازماً وقدراً حتماً ، لو کان ذلک کذلک لبطل الثواب والعقاب ، وسقط الوعد والوعید ، والأمر من الله والنهی، وما کانت تأتی من الله لائمه لمذنب، ولا محمّده لمحسن، ولا کان المحسن اولی بثواب الإحسان من المذنب ، ولا المذنب أولی بعقوبه الذنب من المحسن .