تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 454

«قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ » .(1)

« أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ » .(2)

«مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِیٍّ وَلَا یُشْرِکُ فِی حُکْمِهِ أَحَدًا ».(3)

«قُلْ أَغَیْرَ اللَّهِ أَبْغِی رَبًّا وَهُوَ رَبُّ کُلِّ شَیْءٍ » .(4)

«قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا یَمْلِکُونَ مِثْقَالَ ذَرَّهٍ فِی السَّمَاوَاتِ وَلَا فِی الْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِیهِمَا مِنْ شِرْکٍ » .(5)

«قُلْ أَنَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا یَنْفَعُنَا وَلَا یَضُرُّنَا » .(6)

« وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِیَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا یُشْرِکُونَ ».(7)

امّا توحید افعالی بر مبنای وحدت شخصی وجود معنائی دیگر پیدا می کند که متفاوت با آنچه در کتاب و سنت وارد شده می باشد. که آن را این گونه توضیح داده اند: ابن عربی می نویسد:

« منزل التوحید العقلی أعنی توحید الأفعال أی لا فاعل إلا الله »(8) .

« ففی التوحید الفعلی یری السالک کل فعل ظهور فعله وتنزیهه بأن لا یری فعل لغیر ابداً » .(9) « لیس الفاعل فیها (أی : الافعال ) حقیقه إلّا هو، وهذا هو المراد

1- سبأ : 24.
2- الاعراف: 54.
3- الکهف : 26.
4- الانعام : 164.
5- سبأ : 22. «وَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَدًا وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَرِیکٌ فِی الْمُلْکِ » . الإسراء : 111.
6- الانعام: 71. «قُلْ لَا أَمْلِکُ لِنَفْسِی ضَرًّا وَلَا نَفْعًا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ » . الاعراف : 188.
7- التوبه: 31.
8- فتوحات : 3، 308.
9- مصباح الهدایه : 80.