تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 466

قرآن می فرماید:

« وَعَسَی أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ وَعَسَی أَنْ تُحِبُّوا شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَکُمْ » .(1)

« فَعَسَی أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَیَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْرًا کَثِیرًا »(2)

حال ملاک و ضابط تشخیص خیر و شرّ چیست ؟

روایتی از حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام وارد شده که جواب این پرسش را بیان فرموده :

« ما شرّ بشرّ بعده الجنّه وما خیر بخیر بعده النار».(3)

پس آنچه باعث رسیدن به کمال و سعادت و نجات از هلاک اخروی می شود خیر است و آنچه موجب رسیدن به شقاوت و عقاب اخروی می شود شرّ است با این ضابط تمام شرور در عالم قابل درک و مطابق با موازین عقلی و عقلائی می گردد.

از نظر شرع مقدّس اعمالی مانند جهاد، حجّ، خمس و زکات و صوم خیر است اگر چه ملائم با طبع نیست و انجامش رنج و مشقت دارد.

ولی اعمالی مانند انجام فواحش ، شرب خمر، اکل مال غیر ، شتر است اگر چه لذّت بخش و ظاهری خوش و ملائم با طبع داشته باشد.

و امّا افعالی که خارج از حیطۀ قدرت انسان است و در عالم پدیدار می شود و رنج و مشقّت برای انسان ها به همراه دارد مانند بلایای طبیعی و بیماریها - از منظر کتاب و سنّت بر سه قسم است:

١- بعضی از بلاها به خاطر امتحان الهی است می فرماید:

«کُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَهُ الْمَوْتِ وَنَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَالْخَیْرِ فِتْنَهً وَإِلَیْنَا تُرْجَعُونَ » ) .(4)

1- البقره : 216.
2- النساء: 19.
3- الکافی: 8، 24.
4- الانبیاء : 35.