تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 47

و همچنین مشهور فلاسفه و متکلمین بر طبق همین ادراک روشن عقلی ، معقولات اولی _ ماهیات _ را این گونه تعریف کرده اند :

« مفاهیم ماهوی ، معقولات اولی مفاهیمی هستند که ذهن انسان بطور خودکار و بدون نیاز به مقایسات و تعمّلات آنها را از موارد جزئی انتزاع می کند مانند مفهوم انسان و مفهوم سفیدی » .(1)

حاصل آنکه معقولات اولی دارای ما بازاء خارجی می باشند .(2) پس ماهیات امور

حقیقی و واقعی می باشند نه امور اعتباری و انتزاعی .

جالب این که در موردی ملاّ صدرا نیز معقولات اولی _ ماهیات _ را مانند مشهور فلاسفه تعریف می کند و مطابق با ادراک روشن عقلی قضاوت می نماید . می گوید :

« اوائل المعقولات التی اشترک فیها جمیع الناس من الأولیّات وغیرها مثل الکل أعظم من الجزء والنار حارّه ، والأرض ثقیله ، والبحر موجود والکذب قبیح » .(3)

قضایایی را که برای معقولات اولی مثال آورده مابازاء خارجی دارند که ذهن مستقیما از خارج آنها را دریافت کرده . پس عقل تمام ماهیات را در خارج ، حقیقی و واقعی می یابد خلاصه آنکه عقل فطری هر انسانی به وضوح ادراک می کند که حقیقت و ذات آب و آتش امر واقعی است و تغایر و اختلاف آنها در همان ذات و چیستی آن دو می باشد . عقل هیچ عاقلی حکم نمی کند که آتش وجود خاصّی است که با وجود خاص دیگر ( آب ) مختلفند و نحوه وجود هر یک با دیگری متفاوت است و حقیقت و ذاتشان مشترک است . بلکه به وضوح می یابد چیستی و هویت آن دو واقعی اند و آتش و آب ، دو حقیقت متضادّند .

1- آموزش فلسفه : 1 ، ص 184 .
2- کتاب التعریفات : 97 .
3- مفاتیح الغیب : 521 .