تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 475

طریق العقل أو من طریق الشرع، للنهی عن اتباع الظنّ، وحرمه اسناد شیء إلی الله بغیر اذنه قال الله تعالی : « قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اللَّهِ تَفْتَرُونَ » » .(1)

در نزد همۀ محققین مسلّم است که تفسیر و تاویل قرآن باید بر اساس حجت عقلی یا شرعی با عقلائی باشد و آنچه خارج از این چهارچوب باشد تخمین و گمانه زنی است اگر چه صاحب آن نظریه، قطع به رأی خویش داشته باشد.

قائلین نظریه وحدت وجود برای اثبات عقیدۀ خویش تفاسیر و تاویلی را در ذیلی آیات ذکر کرده اند که متبنی بر هیچ حجتی نمی باشد .(2)

از باب نمونه مثالی ذکر می نمائیم:

1- ملّاصدرا در ذیل آیه شریفه «إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ »(3) می نویسد:

« من الحقٌ إلی الخلق فی السفر الثالث النزولی ، بعد السفرین الأولین : أحدهما « المعراجی السمائی » والآخر «الأسمائی » فان الرساله من قبل ملک مسبوقه بالوصول إلیه، والمعارفه التامٌه معه » .(4)

به چه دلیل جملۀ ( من الحقٌ إلی الخلق فی السفر الثالث ) در تقدیر گرفته شده ؟ ! اگر مستند آن مکاشفه است که در مقدمات ، عدم حجیت آن اثبات شد و روشن است که روایت معتبری نیز از معصومین (علیهم السّلام) برای مدّعای مذکور وارد نشده . و هیچ گونه دلیل قانع کننده ای برای تأویل ذکر شده بیان نشده ، پس حمل آیه بر معنای مذکور بر هیچ حجّتی استوار نیست و آنچه در عبارت بیان نموده جز تخمین و تظنّی امر دیگری نمی باشد.

1- البیان : 396.
2- ابن عربی در مقدمۀ تفسیرش صراحتاً اعلام می کند که نظراتش را در ذیل آیات از عالم مکاشفه اخذ کرده ما در مقدمه هشتم عدم حجیت مکاشفات را بیان کردیم .
3- یس: 2
4- تفسیر القران الکریم (صدرا) 5، 19.