تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 483

وأوقاته فی مراتب سلوکه وتفاوت درجاته ، وکلٌما ترقٌی عن مقامه انفتح له باب فهم جدید ، واطّلع به علی لطیف معنی عتید »(1)

به اندازه ای کشف و شهود در نزد صوفیه اصل و مرجع است(2) که ابن عربی به استناد آن آیه ای را تحریف لفظی می نماید و می گوید:

« فأنّه لمّا اطلعنی الله تعالی علی انزال هذه الآیه ...... فقیل لی : اقرأ، قلت وما أقرأ ؟ فقیل لی : اقرأ «وَکَذَلِکَ أَخْذُ رَبِّکَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَی وَهِیَ ظَالِمَهٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِیمٌ شَدِیدٌ » ، فقرأت هذه الآیه علی ما کنت أحفظها فقیل لی : لمّا وصلت إلی قوله تعالی و (إِنَّ أَخْذَهُ) ، قیل لی : قل : بک فقلت : ما هو فی القرآن ولا نزل کذا فقیل لی : لا تقل هکذا بل هکذا هو وکذا نزل قل : بک

وشدٌد علی فقرأت : ( ِإنَّ أَخْذَهُ أَلِیمٌ شَدِیدٌ ) » .(3)

خلاصه آنکه از نظر مسلک وحدت وجود هر کس که اهل مکاشفه نباشد مردود است زیرا که عاجز از وصول به حقائق وجودیه است چرا که تنها مستند این نظریه مکاشفه است که توضیحش گذشت.

ملّاصدرا می گوید:

« لم یتیٌسر لأحلی من فلاسفه الاسلام وغیرهم حتّی الشیخ الرئیس تحصیله واتقانه علی ما هو علیه ، إذ تحصیل مثله لا یمکن إلا بقوّه المکاشفه مع قوّه البحث الشدید، والباحث إذا لم یکن له ذوق تامٌ وکشف صحیح لم یمکنه الوصول إلی ملاحظه أحوال الحقائق الوجودیه » .(4)

1- تفسیر ابن عربی : 1، 6.
2- قیصری می گوید : (اطلاق «العباده » علی الحقّ وان کان شنیعاً ونوعاً من سوء الأدب فی الظاهر، لکن أحکام التجلیّات الالهیه إذا غلب علی القلب بحیث یخرجه عن دائره التکلیف وطور العقل ، لا یقدر القلب علی مراعات الأدب اصلاً. و ترک الأدب حینئذ أدب ). همان :595.
3- فتوحات : 2، 693.
4- اسفار : 6، 239.