تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 496

آیۀ ذیل به صراحت زنان و مردان مؤمن را یکسان دانسته و هر دو گروه را مشمول مغفرت و اجر عظیم شمرده است :

«إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِینَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِینَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِینَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِینَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِینَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِینَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیرًا وَالذَّاکِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَهً وَأَجْرًا عَظِیمًا » .(1)

سی و دوّم: شرک کسانی که کثرات را حقیقی می شمارند

قائلین به وحدت شخصی وجود معتقدند حقیقت وجود منحصر در حق تعالی است(2) و تمام کثرات اعتباری می باشند(3) و هیچ تغایری در عالم حقیقی نیست و اگر کسی قائل به وجود دیگری غیر خداوند متعال شود شرک محسوب می شود .(4)

بنابراین گفتار، هر کسی که قائل به اصالت ماهیت و اعتباریت وجود باشد یعنی ماهیات را امور حقیقیه و واقعیه بداند مشرک شمرده می شود چون قائل به وجودی غیر وجود حق تعالی شده بنابراین اکثر فلاسفه و متکلمین قبل از زمان ملّاصدرا آلوده به شرک بوده اند زیرا ملّاصدرا خود آنان را قائل به اصالت ماهیت می داند :

« لیس الوجود کما زعمه اکثر المتأخرین أنّه من المعقولات الثانیه والامور الانتزاعیه التی لا یحاذی بها أمر فی الخارج » .(5)

1- الاحزاب : 35.
2- «انّ العالم کلّه خیال فی خیال وذاته تعالی حقیقه قائمه بنفس ذاتها وینحصر الوجود فیها ». شرح فصوص ( قیصری) 55.
3- « ولیس التمییز بین الخلق والخالق إلّا بالاعتبار، وإلّا فالخلق هو الخالق، والخالق هو الخلق، لأن العین واحده». فصوص الحکم [المتن ] 30.
4- عفیفی می گوید: « وبهذه الطریقه ینفی ابن عربی کثره العلل ویقرر وحدتها، لأنّ الاعتراف بکثره العلل شرک صریح و تناقض ظاهر مع القول بوحده الوجود». فصوص الحکم [التعلیقه ]: 272.
5- اسفار: 9، 185.