تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 497

مرحوم محقق اصفهانی می گوید:

« لعل ذهاب المشهور إلی تعلق الأمر بالطبیعه الذهاب المشهور من الحکماء والمتکلمین إلی اصاله الماهیه » .(1)

چنانکه ملّاصدرا خود در برهه ای از زمان قائل به اصالت ماهیت بوده .(2)

علاوه بر این ، عموم مؤمنین و مسلمین ماهیات خارجیه را امر حقیقی می شمارند و آنها را خیال و سراب نمی پندارند کما اینکه این امر را یکی شارحین فلسفه صدرائی متذکر شده است :

«إعلم أنّ القائل بالتوحید امّا یقول بکثره الوجود والموجود جمیعاً ویختّص فرداً منها بالواجب وهذا هو الموافق المذهب المشائین ومعتقد أکثر الناس الذین یتکلمون بکلمه التوحید لساناً ویعتقدون بها اجمالاً » .(3)

حکم شرک، شامل همه کسانی که ماهیات را امر حقیقی و واقعی به شمار می آورند، می شود حتی افرادی که قائل به تشکیک در وجود می باشند مشمول این قضاوت خواهند بود زیرا آنان نیز کثرات امکانی را امور حقیقیه تلقّی می نمایند(4) ، پس ملّاصدرا، خود نیز در آن زمانی که قائل به اصالت ماهیت بوده یا در برهه ای از زمان که قائل به تشکیک در وجود شده محکوم به حکم مذکور می گردد.

در حالیکه هیچ یک از قائلین به وحدت وجود ملتزم به این لازم نخواهند شد.

بعضی از معاصرین دربارۀ کسانی که قائل به کثرت حقیقی هستند می نویسد :

کثرت حقیقی را در بیغوله های جهنم و زوایای آتش شرک باید جست نه در بهشت توحید و معرفت که آنجا شائبه ای از کثرت موجود نیست ».(5)

1- نهایه الدرایه: 1، 483.
2- «انی کنت شدید الذبٌ عنهم فی اعتباریه الوجود وتأصّل الماهیّات ». اسفار: 1، 49.
3- درر الفوائد : 1: 87.
4- مراجعه نمائید به مبحث تفاوت بین نظریه تشکیک در وجود و نظریۀ وحدت شخصی وجود.
5- الله شناسی: 3، 221.