تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 500

کما اینکه فلاسفه و متکلمین نیز آن را انکار نموده اند. چنانکه دربارۀ حدوث عالم بعد از عدم محض به طور مبسوط بحث نمودیم.

عفیفی در توضیح این ثمره می گوید:

«قد ذکرنا مراراً أنّ ( عملیه الخلق ) لا مکان لها ولا معنی فی مذهب یقول بوحده الوجود وبیّنا ان ابن عربی لا یفهم من خلق الله الأشیاء أکثر من أنّه یمنح الوجود الخارجی للأعیان التی لها وجود بالفعل فی العالم المعقول أو بعباره أخری : انّ الدور الذی یقوم به الخالق فی الخلق هو أن یجعل ما هو موجود بالقوّه موجوداً بالفعل ولکن فی ذاته أمّا الخلق بمعنی الایجاد من

العدم فأمر غیر معقول وغیر ممکن فی نظره(1) (أی ابن عربی ) »

و نیز می نویسد:

« خلق الله العالم لیس إحداثا له من العدم بل تجلّی الحق الدائم فی صور الوجود والرحمه الالهیه منح الله الوجود للموجودات » .(2)

« فالعالم قدیم لأنّ له عیناً ثابته فی الأزل ، بل هو قدیم قدم الذات الإلهیّه الظاهر فی صوره » .(3)

قیصری می گوید:

« بل الأعیان صور الأسماء الالهیّه ومظاهرها فی العلم ، بل عین الأسماء والصفات القائمه بالذات القدیمه بل هی عین الذات من حیث الحقیقه ، فهی باقیه أزلاً وأبداً ولا یتعلق الجعل والایجاد علیها کما لا یتطرّق الفناء والعدم إلیها » .(4)

1- فصوص الحکم [التعلیقه ] 79.
2- همان: 43.
3- همان : 314.
4- شرح فصوص (قیصری) 558.