تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 508

و اصلاً اثنینیتی در بین نیست تا « فَیُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ » صادق باشد، زیرا در فناء عینیت محض است و از دوئیت خبری نیست - توضیح آن گذشت ..

نتیجه آنکه مراد از آیاتی که می فرماید ( إلی الله مرجعکم ) یا ( إلینا راجعون ) رجوع به محکمۀ عدل الهی است نه رجوع به ذات حق تعالی کما اینکه مرحوم طبرسی می نویسد:

و «انّا إلیه راجعون ثقه بانّا نصیر إلی عدله وانفراده بالحکم فی اموره».(1)

نکتۀ دیگر آنکه نظریه وحدت وجود سبب می شود که موت نیز معنای دیگری به غیر از آنچه که کتاب و سنّت معرّفی می کند، پیدا نماید.

عفیفی موت را بر مبنای وحدت وجود این گونه توضیح می دهد:

«موت طبیعی وهو لجمیع الأشیاء بلا استثناء وفیه یلقی العبد ربّه برجوع عینه إلی الذات الإلهیه الواحده کما یعود النهر إلی البحر الذی خرج منه».(2)

ولکن مرگ در آیات و روایات به معنای انتقال از منزلی - دنیا - به منزل دیگر - عالم برزخ - می باشد. «فَلَوْلَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ *وَأَنْتُمْ حِینَئِذٍ تَنْظُرُونَ » .(3)

عن أبی بصیر قال :

قلت لأبی عبد الله (علیه السّلام) قوله عزّوجلّ «فَلَوْلَا إِذَا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ»فقال إنّها إذا بلغت الحلقوم ثمّ أُری منزله من الجنّه فیقول ردّونی إلی الدنیا حتی اُخبر أهلی بما أری فیقال له : لیس إلی ذلک سبیل .(4)

عن أمیر المؤمنین (علیه السّلام) :

أیّها الناس إنا خُلقنا وایّاکم للبقاء لا للفناء ، ولکنّکم من دار تنقلون فتزوّدوا لما أنتم صائرون إلیه وخالدون فیه .(5)

1- مجمع البیان : 2 - 1، 238.
2- فصوص الحکم [التعلیقه ]: 237.
3- الواقعه : 83 - 84.
4- کافی: 3، 135.
5- بحار: 70، 96.