تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 509

عن الإمام الحسن (علیه السّلام) :

حیث سُئل ما الموت الذی جهلوه ؟ إنّه قال : أعظم سرور یرد علی المؤمنین إذا نُقلوا عن دار النکد إلی نعیم الأبد، وأعظم ثبور یرد علی الکافرین إذا نقلوا عن جنّتهم إلی نار لا تبید ولا تنفد . (1)

عن سید الشهد(علیه السّلام):

صبراً بنی الکرام فما الموت إلّا قنطره یعبرُ بکم عن البؤس والضرّاء إلی الجنان الواسطه والنعیم الدائمه .(2)

سی و هفتم: بهشت و جهنم واقعیّت خارجی ندارند

وحدت شخصی وجود اقتضاء دارد که بهشت و جهنّم نیز حقیقت موجود نباشند زیرا بنابر مبنای مذکور موجود حقیقی تنها حق تعالی است و غیر او مظاهر و هستی نما و مجازند پس بهشت و جهنم باید به گونه ای تفسیر شوند که بهره ای از وجود

حقیقی نداشته باشند. عفیفی می گوید:

« نظریته ( أی : ابن عربی ) فی وحده الوجود لا تسمح بوجود جنّه حقیقیه ولا نار حقیقیه فی دار غیر هذه الدنیا، فانّ النار عنده لیس لها معنی إلا ( ألم الحجاب ) أو الحال التی لا یدرک فیها الانسان الوحده الوجودیه للموجودات کما أنّ الجنّه عنده لیست سوی الحال التی یدرک فیها الانسان هذه الوحده . والحجاب عن الحقیقه یستلزم الألم کما أنّ ادراکها علی الوجه الصحیح یستلزم السعاده » .(3)

1- بحار : 6، 154.
2- همان.
3- فصوص الحکم [التعلیقه ]: 236 .