تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 517

انسان کامل کسی است که حق را در همۀ تجلّیاتش پذیرفته باشد و او را در آنها عبادت کند - توضیح این مطلب در ثمرۀ پانزدهم گذشت -

ملّاصدرا نیز می گوید:

انسان کامل کسی است که ماهیات را حقیقتاً موجود نداند و عالم را حقیقت واحدهای تلقّی نماید و حق تعالی را در جمیع مظاهرش شهود نماید».(1)

واضح است که این شهود تنها برای مشایخ واقطاب صوفیه حاصل می شود زیرا آنها مراحل اسفار اربعه را طیّ می نمایند پس فقط اقطاب صوفیه انسان کامل می باشند چنانکه ابن عربی می نویسد:

«انّ الأقطاب هم رجال الکمّل » .(2)

تا اینجا تعریف انسان کامل از منظر صوفیه روشن گردید امّا از نظر ابن عربی که شیخ مشایخ صوفیه است مصداق انسان کامل کیست؟

او اقطاب صوفیه را انسان کامل می داند و عمر بن خطاب را از اقطاب معرّفی می کند و قائل به عصمت او می باشد.

« ومن اقطاب هذا المقام عمر بن الخطاب وأحمد بن حنبل ولهذا قال صلّی الله علیه وسلّم فی عمر بن الخطاب یذکر ما أعطاه الله من القوّه یا عمر ما لقیک الشیطان فی فجّ إلّا سلک فجّاً غیر فجّک ! فدلّ علی عصمته بشهاده المعصوم» .(3)

1- «أمّا الانسان الکامل فهو الذی یقبل الحقّ ویهتدی بنوره فی جمیع تجلّیاته ویعبده بحسب جمیع أسمائه ، فهو عبدالله فی الحقیقه ولهذا سمّی بهذا الاسم أکمل انواع نوع الانسان لأنّه قد شاهد الحقّ الأوّل فی جمیع المظاهر الأمریه والخلقیه من غیر تطرّق تکثر لا فی الذات ولا فی التجلّی أیضاً لما مرٌ من أن تجلّیه تعالی حقیقه واحده والتکثر باعتبار تعدّد شئونه وحیثیاته المسماه بالماهیات والأعیان الثابته التی لا وجود لها فی ذاتها ولا یتعلق بها جعل و تأثیر بل لها مع انحاء الوجودات التی هی إظلال للنور الأحدی ورشحات للوجود القومی ضرب من الاتّحاد». اسفار: 2، 366.
2- فتوحات: 2، 574.
3- همان: 1، 200.