تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 544

ادّعای ضرورت فلسفه و عرفان

بسیاری از فلاسفه و صوفیه مدّعی هستند که با مباحث فلسفی و عرفانی می توان به حقیقت و باطن دین رسید و نیز می توان جواب شبهات منکرین را به طور برهانی بیان کرد.

و اگر فلسفه و عرفان حذف شود راه وصول به معارف دین بسته می شود و بساط برهان و تعقّل برچیده خواهد شد.

جواب : اوّلاً: پاسخ این ادّعا از مباحث گذشته روشن شد زیرا همان طور که گذشت اساس فلسفه، علّیت و تشکیک در وجود است و اساس عرفان وحدت شخصی وجود می باشد و اثبات شد که ادلّۀ آن دو خالی از مغالطه نیست و بر برهان عقلی مبتنی نمی باشد .

ثانیاً : اگر به ثمرات دو مبنا مراجعه شود تضادّ واضح بین نتائج فلسفه و عرفان و بین معارف دین مشاهده می شود. توحید و نبوّت و امامتی(1) را که آن دو مبنا معرّفی می کند غیر از معارفی است که شرع دربارۀ آن سه رکن بیان می کند چگونه می توان با فنّی که ثمرات آن معارض با آیات و روایات است ، از دین دفاع کرد؟

توضیح: اساس فلسفه بر سنخیت بین خالق تعالی و مخلوق استوار است و اساس