تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 56

رابعاً : معرّفی کردن ماهیات به امور عدمیه ، آثار و ثمرات فاسده معرفتی و اعتقادی دارد که ملاّ صدرا نیز به آن اذعان دارد :

« ... فعدم اعتبار الأعیان والماهیات أصلاً منشأ للضلاله والحیره والإلحاد وبطلان الحکمه والشریعه ، إذ باعتبار شیئیه الماهیات واستناد لوازمها إلیه یندفع کثیر من الاشکالات » .(1)

ثمرات فاسدی که بدان اشاره شد را در بیان نظریه صوفیه _ وحدت شخصی وجود _ توضیح خواهیم داد زیرا آنان ماهیات را امور عدمیه می شمارند .

تفسیر چهارم و ارزیابی آن

« کسانی را می توان معتقد به این تفسیر به شمار آورد که ماهیات را ظهور ذهنی وجود می دانند(2) . بر طبق این تفسیر ، واقع عینی _ یعنی آنچه در خارج تحقق دارد _ عبارت است از وجود پس وجود دارای اصالت ( خارجیت و عینیت ) است ، ولی ماهیّت خارجا نه عینِ وجوداست و نه حدّ وجود ، بلکه ظهور عقلی و ذهنیِ وجودهای محدود است .

بدین معنا که هر کدام از موجودات خارجی فقط وجوداست و دیگر هیچ ، لیکن دستگاه علم حصولی ما _ ذهن _ بدین گونه است که وقتی با هر یک از این موجوداتِ محدود رو به رو می شود و در صددِ فهم آن بر می آید ، متناسب با تعیّنات وحدودِ آن موجود مفهومی در او نقش می بندد که آن را ماهیت می نامند .

یعنی واقع خارجی نوع انعکاس در ظرفِ علم حصولی ما دارد که آن انعکاس ماهیت است . جدا از این انعکاس ذهنی ، در عالم خارج ، ماهیّت هیچ گونه تحققی ندارد . نه عینِ وجوداست و نه حدّ آن .