تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 563

والنجاسه مبنیٌ علی معرفه قولهم ومذهبهم، فنقول : مقاله هؤلاء أنّ الموجود هو الله فقط و غیره معدومات صرفه، ولیس لهم حظّ من الوجود أصلاً بل هم وجودات توهمیّه ، فما تری أنّه وجود مجرّد توّهم نظیر رؤیه الحرکه فی ظلٌ الشخص المتحرّک ، حیث یتوّهم أنّه شیء متحرّک مع أنّه لا شیء و معدوم، ولیس إلّا عدم إشراق الشمس فی مقدار من المکان ..... وإلی هذا أشار المولوی فی ما قاله بالفارسیه :

چون که بیرنگی اسیر رنگ شد

موسیی با موسیی در جنگ شد

چون که این رنگ از میان برداشتی

و موسیی با موسیی کرد آشتی

و مراده ب «رنگ » هو القیود العدمیّه ومقصوده أنّه إذا ارتفعت القیود العدمیّه فلیس إلّا الوجود الواحد البحث البسیط وهو الله تعالی ...

فإذا تبیّن مقالتهم نقول : لهذه المقاله لوازم فاسده کثیره، فإنّه علی هذا لا یکون فی البین من یعاقب ومن یعاقب ، ومن ینعم ومن ینعم علیه ، ومن یرسل النبیٌ ومن یرسل الرسل إلیهم . وبالجمله فلازمه بطلان الثواب والعقاب ، والجنّه والنار والأنبیاء وانکار المنعم وهذا انکار للضروری فی جمیع الأدیان من الاعتراف بجمیع ذلک، فان کانوا ملتزمین بذلک فلا اشکال فی کفرهم

ونجاستهم » .(1)