تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 58

که در ذهن ما اموری مختلف ترسیم گردد . همان گونه که تفاوتهای واقعیِ امواج نوری موجب این می شود که انسان رنگهای متفاوت را احساس کند پس همان گونه که می شود گفت اگر دستگاه بینایی ما نبود ، رنگی هم وجود نمی داشت می توان گفت اگر دستگاه ادراک حصولی در عالم نبود ، ماهیتی هم در کار نمی بود » .(1)

ارزیابی : در این تفسیر نیز بر عدمی بودن ماهیات تأکید شده است ، بنابراین ، اشکالاتی که بر تفسیر دوم مطرح کردیم بر این تفسیر نیز وارداست .

امّا در رابطه با تشبیهی که قائل ارائه نمود می گوئیم مطلب مورد ادّعا درباره رنگها مقبول است زیرا علم فیزیک با آزمایشات حسّی فراوان آن را به اثبات رسانیده امّا این امر درباره ماهیات ، فرضیه ای بیش نیست و هیچ دلیل علمی و تجربی بر آن نداریم بلکه قضیه عکسِ آن ادّعائی که قائل مطرح نموده ، می باشد زیرا دانشمندان علوم تجربی بیشتر آزمایشات و تحقیقاتشان بر محور چیستی و چگونگی اشیاء است و بر همین اساس یافته های عینی و خارجی فراوانی را به دست آورده اند .

آنان ، مقدار ، حجم ، کیفیت و کمیت عناصر تشکیل دهنده شی ء مورد نظر را در طبیعت و نقش و ارتباط آن را با سایر اشیاء مورد تحقیق و آزمایش قرار می دهند و از این رهگذر نتائج ملموس و روشنی را به دست آورده اند .

و واضح است که همه امور مذکور از خصوصیات ماهیات و لوازم آن می باشد .

صاحب تفسیر چهارم مدّعی است که دستگاه علم حصولی _ ذهن _ خلاف واقع برداشت می کند و با رو به رو شدن با حدّ وجود که امر عدمی است یک نحوه ظهوری را تلقّی می کند امّا بر خبیر پوشیده نیست که لازمه این ادّعا این است که همه حواس و

جمیع ادراکات بشر در خطاء و اشتباه باشند .

زیرا اشیاء خارجیه به یکی از حواس پنج گانه احساس می شود و قوّه عقلیه ، آن محسوس را تصدیق می نماید .