تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 59

بنابراین باید گفت تمام حواس پنج گانه در مواجهه با اشیاء خارجیه اشتباه می کنند و همه عقول نیز به خطاء آنچه را که حس شده ، تصدیق می نمایند . و در خارج آنچه متحقق است وجود است و بس .

پس کیفیت و کمیّت و جمیع موادّ عناصر تشکیل دهنده اشیاء با خواص نوعیه و صنفیه و شخصیّه که از خصوصیات ماهیات است که به وضوح آن را می یابیم ، همه و همه برداشتهای غلط ذهنی است .

و واضح است که این قضاوت نوعی سوفسطی گری است . زیرا این همان انکارِ واقعیت داشتن آن چیزی است که همه انسانها آن را با حواسّشان ، احساس و با عقولشان تصدیق می کنند .

و نیز این نگرش به معنای انکار واقعیت داشتنِ تمام یافته های علوم تجربی است زیرا که بسیاری از کشفیات علوم جدید به برکت تحقیقات بر محور چیستی و چگونگی اشیاء خارجیه می باشد . و نیز دانشمندان علوم تجربی از راه علم حصولی ، اشیاء خارجیه را شناسائی می کنند ، و نقد دیگری که تفسیر مذکور دارد این است که اگر دستگاه علم حصولی _ ذهن _ حقیقت و واقعیت را دگرگون تلقّی کند دیگر نمی توان به بسیاری از براهین عقلیه اعتماد کرد زیرا موادّ بسیاری از براهین عقلیه برگرفته از امور محسوسه می باشد بنابراین ، موادّ براهینی که در مقدمات آن از محسوسات استفاده شده خطاء است و مطابق با واقع نمی باشد و نیز تطبیق نتیجه براهین بر موارد و صغریات هم مخدوش می گردد زیرا در این تطبیق دستگاه علم حصولی مستقیما دخالت دارد . در هر حال بطلان این لوازم جای بحث ندارد .

مهم ترین فرق بین چهار تفسیر

بنابر تفسیر سوم و چهارم ، زمینه برای نظریه وحدت شخصی وجود ( قول صوفیه ) مهیا می گردد چون در آن دو ، ماهیات خارجیه ، امور عدمیّه معرّفی شدند در این صورت بستر برای وحدت شخصی وجود فراهم می شود .