تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 61

ملا صدرا نیز می گوید :

حقیقه الوجود هی عین الهویه الشخصیه لا یمکن تصوّرها ولا یمکن العلم بها إلاّ بنحو الشهود الحضوری .(1)

وجه استحاله تصور حقیقت وجود را از نظر ملاّ صدرا نیز بیان کردیم . حال آنچه که تصوّرش مستحیل است چگونه می توان گفت از قضایای بدیهیه اولیه است ؟ بداهت یک قضیه فرع بر تصور آن است و در قضیه تأصّل وجود بنابر نظر مؤسّسِ این نظریه ، تصوّر آن عقلاً امکان ندارد .

بنابراین حکم به بداهت اصالت وجود ، « سالبه بانتفاء موضوع » است . اساساً موضوع در ذهن نمی آید تا شما حکم به بداهتش کنید .

نهایت مطلبی که می توان گفت این است که مفهوم وجود امری بدیهی است . که این هم دردی را دوا نمی کند زیرا در مقدمات بحث گفتیم که قائل به اصالت وجود مدّعی است که امور خارجیه مصداق وجود هستند و بحث بر سرِ مصداق وجود است نه مفهوم وجود ، و مفهوم وجود نمی تواند حکایت تام و کاملی از حقیقت و مصداق وجود داشته باشد _ این بحث در مفهوم و مصداق وجود ، از نظر ملاّ صدرا گذشت _ پس بداهت مفهوم وجود مدّعای شما که أصالت حقیقت وجود در خارج است را اثبات نمی کند .

ثانیاً : بعضی از فلاسفه قضیه اولیّه را منحصر در امتناع اجتماع نقیضین می دانند و آن را تنها دارای یک مصداق معرّفی می کند .(2)

و نیز در نقد کلام مرحوم مظفر گفته شده :

« أنّه ( یعنی مرحوم مظفر ) یرید انّ أصاله الوجود من القضایا البدیهیه الأولیّه التی لا تحتاج إلی دلیل وهو ممّا لا یرکن إلیه ، وإلاّ لما خاض