تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 63

خودش یعنی نه موجود است و نه معدوم ، و نه چنان است که بتوان گفت آثارِ او بر او مترتب می گردد و نه چنان که بشود گفت آثارِ او بر او مترتب نمی شود ، با هر کدام از این حالات سازگار است .

پس امورِ غیر وجود هیچ یک ، من حیث هو ، موجود نیست ، بنابراین اگر موجود می شود ، به وجود موجود شده است .

2 _ هر آنچه همه امورِ دیگر به واسطه او متحقق می شوند ، خودش متحقّقِ بالذات

_ یعنی اصیل _ است . نمی شود چیزی که همه اشیاء به او تحققّ و موجودیت می یابند و به واسطه او آثارشان بر آنها مترتب می شود ، خودش به واسطه چیز دیگر متحقق گردد و گرنه تسلسل یا دور لازم می آید این همان نکته است که چنین نیز تعبیرش کرده اند کلّ ما بالعرض لابدّان ینتهی إلی ما بالذات .

نتیجه : وجود ، متحققّ بالذات _ یعنی اصیل _ است و موجودیت و تحققّش به ذاتِ خود اوست و در موجودیتش نیاز به حیثیت تقییدیه ندارد . یعنی برای حمل موجودیت بر آن لازم نیست بر آن قیدی ذکر کنیم در حالی که حمل موجودیت بر امورِ غیر وجود نیازمند قید است علمِ موجود ، موجوداست ، نیز انسانِ موجود ، موجود است ، نه علم و انسانِ فی حدّ ذاته و من حیث هو ، یعنی برای اینکه « موجود » را بر علم و انسان حمل کنیم ، ذاتِ علم و ذاتِ انسان کافی نیست ، بلکه این دو باید وجودی پیدا کرده باشند تا حقیقتا « انسانِ موجود » و « علمِ موجود » شده باشند بنابراین ، در مواردی که می گوئیم « علم موجود است » یا « انسان موجود است » در حقیقت موضوعِ ما علمِ موجود و انسانِ موجود است ، نه علم و انسانِ من حیث هو ، زیرا علم و انسانِ من حیث هو نه موجوداست نه معدوم » .(1)_(2)