تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 69

در مقدمات بحث گفتیم بحث بر سر مصادیق خارجیه است نه در امور ذهنیه . چرا که بحث درباره اصالت یا عدم اصالت آنچه که در خارج معدوم است ، بلا وجه است و با غرض فلسفه سازگاری ندارد .(1)

و در قسم اول هم سخن مشهور « الماهیه من حیث هی لا موجوده ولا معدومه » صادق نیست زیرا ماهیات خارجیه در مقابل ماست و به وضوح آن را می یابیم دیگر صحیح نیست که درباره آن بگوئیم نسبت به وجود و عدم علی السویه هستند .

بله عقل همیشه به دنبال علّت و سبب واقعی ماهیات خارجیه می باشد که در علم منطق از آن تعبیر به ( مطلب لم )(2) می کنند ولی در این مرحله نیز سخنی از اینکه چه چیزی در خارج اصیل _ متحقق بالذات _ است ، در میان نیست چون فحص از علل ماهیات خارجیه جواب این پرسش که « چه چیزی در خارج اصیل است » را بیان نمی کند .

حال هرگاه دو قضیه « الماهیه من حیث هی لیست إلاّ هی ... » و « ممکن ذاتا نسبت

به وجود و عدم متساوی است و نیازمند به علّت محدثه است » در محلّ بحث تطبیق نداشت استدلال تمام نخواهد بود .

از جواب مذکور ، اشکال چند استدلالِ دیگر قائلین به اصالت وجود روشن می گردد

زیرا تمام آن استدلالات مبتنی بر قضیه « الماهیه من حیث هی لیست إلاّ هی ... » می باشد .

و آن ادلّه از این قرارند :

1 _ استدلال از طریق موجودیّت ماهیات .(3)

2 _ استدلال از طرق تحلیل موجودیت اشیاء .(4)

3 _ استدلال از طریق لزوم انضمام وجود به ماهیت برای موجود شدن .(5)

1- « الغرض فی الفلسفه أن یوقف علی حقائق الأشیاء کلّها » . الشفاء المنطق : 12 .
2- المنطق : 1 ، ص 95 .
3- المشاعر : 13 _ 14 .
4- تفسیر القرآن الکریم صدرا : 1 ، ص 51 _ 52 .
5- منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران : 1 ، ص 514 _ 515 .