تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 70

4 _ استدلال از طریق لازم آمدنِ انقلاب محال .(1)

5 _ استدلال از طریق امتناع تساوی و عدم تساویِ ماهیت با وحدت و کثرت و مانند آن .(2)

6 _ استدلال از طریق امتناع تشکیک بالأقدمیه در ماهیت .(3)

بیان هر یک از استدلالات مذکور در کتاب « هستی و چیستی در مکتب صدرائی » به طور مبسوط ذکر شده است .

سه دلیل دیگر و نقد آن

1 _ سبزواری برای اثبات نظریه اصالت وجود ادلّه دیگری را نیز اقامه نموده از جمله « اینکه اگر وجود اصیل نباشد برهان توحید _ یکتا بودن واجب و عدم واجب الوجود آخر _ تام نخواهد بود خلاصه آن برهان این است که اگر دو واجب الوجود داشته باشیم که در وجوب وجود مشترکند هر یک نیازمند ما به الامتیازی است تا از دیگری تمایز یابد در این صورت هر کدام مرکب از ما به الامتیاز و ما به الاشتراک می گردند و ترکّب مستلزم نیاز و امکان است و با وجوب وجود نمی سازد پس واجب الوجود یکی است .

اما بیان برهان اصالت وجود این است که اگر وجود اصیل نباشد ، میان دو واجب الوجود مفروض ، ما به الاشتراکی تصور نمی توان کرد زیرا سرشتِ ماهیات اختلاف است و هر ماهیّت به تمام ذات ، با ماهیت دیگر مباین است .

اگر ما به الاشتراکی میان دو واجب الوجودِ مفروض تصور نشود ، دلیل توحید تمام نخواهد بود چون برهان توحید _ که از طریق لزوم ترکّب میان ما به الاشتراک و ما به الامتیاز اقامه شده _ با این مقدمه شروع می شود که اگر دو واجب الوجود در کار باشد ،

1- بدایه الحکمه : 7 ، ص 159 .
2- شرح منظومه : 2 ، ص 69 ، 161 .
3- همان