تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 71

آن دو در وجوبِ وجود مشترک خواهند بود بنابراین ، اگر نتوان میان دو واجب الوجود ما به الاشتراکی یافت ، نخستین مقدمه این برهان باطل می شود و در واقع ، برهان توحید را از دست خواهیم داد » .(1)

بعضی از معاصرین در ردّ این دلیل می نویسد :

« گویا مفروض این دلیل آن است که توحید تنها یک دلیل _ برهان از طریق لزوم ترکّب در واجب الوجود _ دارد و با از دست رفتنِ آن ، راه اثبات توحید بسته می شود ، در حالی که چنین نیست » .(2)

اگر به آیات و روایات مراجعه شود براهین عقلی متعدّدی مشاهده می شود که امتناع عقلی دو واجب الوجود بیان شده است .

نا گفته نماند در بحث برهان توحید شبهه ای از ابن کمونه القاء شده که گفته : « لازمه تعدد واجب الوجود تمایز آنهاست اما لازمه تمایز در همه جا ترکّب نیست زیرا چه مانعی دارد که ما دو ذات بسیط فرض کنیم که هر دو واجب الوجود باشند و هیچ وجه مشترکی در میان آنها نباشد و در این صورت به هیچ وجه ترکیب واجب الوجودها لازم نمی آید » .(3)

سبزواری می خواهد بگوید تنها با قول اصالت وجود می توان جواب این شبهه را داد ولی استاد مطهری می گوید :

« حاجی در مبحث « اصالت وجود » چنین وانمود می کند که بنابر اصالت ماهیت شبهه ابن کمونه لا ینحلّ است و حال آنکه همان طوری که گفتیم و از کلمات اسفار هم هویدا است شبهه ابن کمونه بنا بر اصالت ماهیت هم مدفوع است » .(4)

1- هستی و چیستی در مکتب صدرائی ، ص 164 _ 165 ، شرح منظومه ، ج 2 ، ص 74 _ 75 .
2- همان .
3- مجموعه آثار : 5 ، ص 522 .
4- همان : 13 ، ص 336 .