تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 73

این دلیل نیز ناتمام است زیرا موضوع بحث در اصالت وجود یا ماهیت ، ممکنات هستند کما اینکه سبزواری خود می گوید « کل ممکن زوج ترکیبی له ماهیه و وجود »(1)

و مستدِّل از محل بحث خارج شده او می خواهد از عینیت صفات الهی ، نتیجه بگیرد تأصّل وجود در ممکنات را ، علاوه آنکه هیچ اشکالی ندارد که قائل به اصالت ماهیت در ممکنات ، معتقد به اصالت وجود در حق تعالی باشد و به وسیله این مبنا عینیت صفات الهی را با یکدیگر تصحیح نماید .

ادلّۀ أصالت وجود تامّ نیست

بعد از بیان اشکالات بر تصویر نظریه اصالت وجود و عدم امکان علم حصولی به آن _ چنانکه کلام ملاّ صدرا در این باره گذشت _ و همچنین مناقشه در تفاسیر اصالت وجود و سپس ابطال مهم ترین دلیل نظریه مذکور دیگر نیازی به ادامه این بحث نیست گر چه سایر ادلّه اصالت وجود نیز قابل مناقشه است آن چنان که بعضی از معاصران اشکالات براهین قائلین به این نظریه را بیان نموده و مغالطه آنها را آشکار ساخته است .

او ادلّه اصالت وجود را به دو قسم تقسیم می نماید ، بخشی را منحصرا دالِّ بر قول عینیت وجود و ماهیت به شمار می آورد .

و بخشی دیگر را تنها دالّ بر تحقق و موجودیتِ بالذات وجود به حساب می آورد و قائل است که این قسم در باب کیفیتِ تحققِ ماهیت دلالتی ندارد .(2)

بنابراین باید گفت نتیجه ای که از هر دو قسم حاصل می شود نمی تواند مبنای نظریه وحدت وجود قرار بگیرد زیرا در قسم اوّل ، ماهیت مانند وجود امری حقیقی و واقعی به حساب می آید در این صورت تباین و تغایر بین اشیاء ، حقیقی و واقعی