تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 75

جواب منفی است زیرا هیچ اشکالی ندارد که وجود را امر متحقق بالذات تلقّی کنیم ولی وحدت وجود را امری باطل بدانیم چنانکه بعضی از معاصرین می نویسد :

« حتی اگر بپذیریم که مراد از اصالت وجود آن است که ماهیات ( بالمعنی الأخصّ ) هیچ گونه تحققّ و موجودیتی ندارند ، باز هم لازمه اصالت وجود ، پذیرش وحدت نخواهد بود . زیرا درست است که با نفیِ تحققِ واقعیِ ماهیّات ، تکثّر ما هوی ، امر اعتباری خواهد شد ، امّا صفاتِ وجود : ، همچون ثبات و تغیّر و وجوب و امکان و حدوث و قدم ، امور اعتباری نیستند ، بلکه عین وجودند و وجودات به واسطه آنها حقیقتا تکثّر می یابند . پس در خارج تنها یک معنا در کار نیست . معانی متعددی در کارند که مایه کثرت می شود .

افزون براین ، اگر از این معانی هم صَرف نظر کنیم . باز می توان گفت : می شود در خارج تنها معنایی واحد ( وجود ) در کار باشد ، امّا این معنای واحد به واسطه محدودیتهای مختلف تکثر پیدا کند . یعنی همان گونه که مثلاً پاره سنگی در اثر تکّه تکّه شدن به چندین سنگریزه تبدیل شده و تکثّر یافته است ، وجودات نیز ، چون هر کدام محدودند ، متکثّر و متعدّدند . از این رو ، بنابراین فرض نیز وحدت وجود لازم نخواهد آمد » .(1)

شاهد بر اینکه قول اصالت وجود ، نظریه وحدت وجود را در پی ندارد این است که فلاسفه مشاء به قول ملاّ صدرا و سبزواری قائل به اصالت وجود بوده اند ، ولی هر یک از ممکنات را وجودات متباین به تمام ذات می دانستند(2) که در این صورت نظریه وحدت وجود منتفی می شود . زیرا هرگاه تباین بین ذات اشیا حقیقی قلمداد شد دیگر جایی برای وحدت وجود باقی نخواهد ماند .